اۋليە ۇڭگىرى شىعىس قازاقستان وبلىسى اباي اۋدانىنداعى سارجال اۋىلى مەن قاراۋىل سەلوسىنىڭ اراسىندا، سەمەي قالاسىنان وڭتۇستىككە قاراي 220 شاقىرىم قاشىقتىقتا شىڭعىستاۋدا ورنالاسقان.
قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى كيەلى ورىن سانالادى. ۇڭگىردىڭ تار اۋزى شاعان وزەنىنىڭ جارقاباقتى جيەگىنەن 80-100 مەتر جوعارى تۇر. نەگىزى ۇڭگىردىڭ وڭ جاعىندا تار قۋىس بار، ول ۇلكەن بولمەگە ۇلاسادى. بۇدان سولتۇستىك باعىتتا ۇڭگىر توبەسى 2 كۇمبەزدى بولىپ كەلەدى دە، كولگە جالعاسىپ اياقتالادى. نەگىزگى بولمەنىڭ تورىنەن كولگە شىعار جولدا بولمە بار. ۇڭگىر اۋاسىنىڭ تەمپەراتۋراسى 10 گرادۋستان اسپايدى.
قوڭىر اۋليە ۇڭگىرىنىڭ ٴتۇپ جاعىندا جىلاپ اققان بۇلاق كوزى جانە كولشىك بار. جۇرت ونى شيپالىق قاسيەتى بار دەپ ەم ٴۇشىن ىشەدى. ۇڭگىرگە تۇسكەن، جالبارىنا بارعان ادام اۋرۋىنان ايىعادى، دۇنيەگە ۇرپاق اكەلۋدەن ٴۇمىت ۇزگەندەر «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرىنىڭ قاراڭعى جەرلەرىندەگى تىلسىم كۇشتەردەن تىلەك تىلەسە پەرزەنتتى بولادى دەپ سەنەدى. ۇڭگىر كيەلى سانالىپ، ادامداردىڭ كوپتەپ باراتىن عيبادات ورنىنا اينالعان. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، اتا-بابالارى سوعىس كەزىندەگى ۇزىلىستەردە وسى جەرگە كەلىپ جارالارىن ەمدەگەن.
قوڭىر اۋليە جايىندا 1892 جىلى «ۆيتەبسكيە گۋبەرنەنسكيە ۆەدوموستي» گازەتىنىڭ №63 سانىندا مىناداي دەرەك بەرىلگەن: «قوڭىر اۋليە – قازاقتاردىڭ سەمەي ماڭىنداعى اۋليە ۇڭگىرى، وندا ادام بويىنداي ايەلدىڭ مۇسىنىنە ٴتاۋ ەتۋگە كوپتەگەن ادامدار كەلىپ جاتادى. ونىڭ اينالاسىندا تاستان جاسالعان ۇساق زاتتار، مونشاق جانە قولا مۇسىندەر شاشىلىپ جاتادى. اۋليە ماڭىندا قۇرباندىق شالىنادى، ىندەت بولعان جاعدايدا اۋىرعان مال دا وسى جەرگە اكەلىنەدى».
سىلتەمە: 1.قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –39-41 بب.
2.قاسيەتتى قازاقستان. https://www.youtube.com/watch?v=Cex4zgGCqRU
