- باستى بەت
- قازاقستان
قازاقستان
قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى
ۇلى دالانىڭ شاتقالدارى مەن كولدەرى، كەسەنەلەرى مەن كونە قالالارى. جوبانىڭ ماقساتى قاراپايىم: ٴار قازاق، قاي ەلدە جۇرسە دە، اتاجۇرتىنىڭ قاسيەتىن ٴبىلىپ ٴوسسىن.
تۋعان جەردەي جەر بولماس، تۋعان ەلدەي ەل بولماس.— قازاق ماقالى
كارتا
ٴوڭىردى تاڭداڭىز
ٴتۇسى قويۋ وڭىردە كيەلى نىسان كوپ. ٴوڭىردى باسىڭىز — تومەندەگى ٴتىزىم سول ٴوڭىر بويىنشا سۇزىلەدى.
نىسان سانى:1–516+رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالاتاڭدالعان ٴوڭىر
شارىن شاتقالى
جارتاستار بيىكتىگى 150–300 م
كولساي كولدەرى
تەڭىز دەڭگەيىنەن 1 800–2 650 م
حان ٴتاڭىرى
بيىكتىگى 7 000 م-دەن اسادى
مۇزتاۋ
التايدىڭ ەڭ بيىك شىڭى · 4 506 م
الاكول
15-تەن استام وزەن قۇيادى
وقجەتپەس
بۋراباي · كوكشەتاۋ قىراتى
قورعالجىن قورىعى
استانادان 120 كم · رامسار ٴتىزىمى
تاڭبالى تاس
5 000-نان استام پەتروگليف · يۋنەسكو
قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى
XIV ع. · يۋنەسكو، 2003
وتىرار قالاشىعى
I–XVIII عع. · ٴال-ٴفارابيدىڭ وتانى
بەكەت اتا مەشىتى
وعىلاندى · جەراستى مەشىتى
ۇلىتاۋ
قازاق جەرىنىڭ كىندىگى
جيدەباي-ٴبورىلى
ابايدىڭ مۇراجاي-ٴۇيى
بايتەرەك
بيىكتىگى 97 م
بەرەل قورعاندارى
70-تەن استام وبا · ساق ٴداۋىرى
قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى
باياناۋىل · جاسىباي كولىنەن 3 كم
تامشىبۇلاق
قاپال اۋىلى · شيپالى بۇلاق
ەسىك قورعاندارى
«التىن ادام» تابىلعان جەر
بۇرىنعى مۇسىلمان مەكتەبى
1912-1916 جىلدارى وسى مەكتەپتە كورنەكتى اقىن، جازۋشى، قوعام قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين ٴدارىس بەرگەن.
«اشارشىلىق قۇرباندارىنا ەسكەرتكىش» مونۋمەنتى
اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋعا ارنالعان ەسكەرتكىش 2012 جىلى 31 مامىردا اشىلدى.
كونستانتين-ەلەنا شىركەۋى
كونستانتين-ەلەنا شىركەۋى قالانىڭ قۇندى تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ٴبىرى بولىپ تابىلادى.
«قازاق ەلى» مونۋمەنتى
اق مارماردەن قۇيىلعان مونۋمەنتتىڭ بيىكتىگى – 91 م، بۇل ەلىمىز ەگەمەندىك العان 1991 جىلدى مەڭزەيدى.
احمەت بايتۇرسىنۇلى مۋزەي-ٴۇيى
1934-1937 جىلدار ارالىعىندا ا.بايتۇرسىنۇلى تۇرعان ٴۇي مۋزەي رەتىندە 1998 جىلى اقىننىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا…
رايىمبەك باتىر كەسەنەسى
رايىمبەك تۇكەۇلى (1705-1785 كەيبىر دەرەكتەردە 1730-1805) – قولباسشى، باتىر، كوزىنىڭ تىرىسىندە-اق «كورىپكەل»، «اۋليە»…
بەسپاقىر كەسەنەسى
اڭىز بويىنشا، مازار XIX عاسىردىڭ 30-جىلدارى كەنەسارى قاسىمۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىندە ەرلىك كورسەتكەن بەس…
بىتىعاي كەسەنەسى
بوتاعاي كەسەنەسى ٴحىح عاسىردىڭ 80-جىلدارىنا دەيىن جاقسى ساقتالىپ، وكىنىشكە وراي، كەيىن قيراعان قۇرىلىس ۇيىندىسىنە…
ولجاباي تولەبايۇلى مازارى
ۇركىستان مەدرەسەسىندە وقىپ، ارابشا حات تانىعان ولجاباي باتىر قالماق ٴتىلىن دە جاقسى مەڭگەرگەن ەكەن.
ٴۋالي حان كەسەنەسى
قازاقتىڭ ۇلى عالىمى شوقان شىڭعىسۇلى ٴۋاليحانوۆ ٴۋالي حاننىڭ نەمەرەسى.
جاڭالىق كەنتىندەگى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش
قازاقستاندا ساياسي كوزقاراستارى ٴۇشىن ٴۇش ٴجۇز مىڭنان استام ادام جازىقسىز سوتتالىپ، بۇلاردىڭ 30 مىڭنان استامى اتىلىپ كەتكەن.
قاپال باتىر كەسەنەسى
قاپال باتىردىڭ تۋعان، وسكەن ولكەسى تاريحي وقيعالار مەن تاسقا قاشالعان ەسكەرتكىش بەلگىلەرگە باي.
ناۋرىزباي قۇتتىمبەتۇلى كەسەنەسى
ناۋرىزبايدىڭ 1729 جىلعى سوعىستا جەكپە-جەكتە الدىمەن قالماق باتىرى شامالحاندى، ودان كەيىن قاسكەلەڭدى ولتىرگەن ەرلىگى…
بالعاسىن قورىمى
مۇنارا ۇزاق ۋاقىت بويىنا قىپشاق ٴداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشى دەپ ەسەپتەلىنىپ كەلگەن.
بوتاگوز باتىر كەسەنەسى
تاما ەسەت كوكىۇلىنىڭ قىزى، ٴاجىباي ٴبيدىڭ كەلىنى
دوسجان يشان مەشىتى
دوسجان قاشاقۇلى حازىرەت (1815-1890) – بەلگىلى ٴدىني قايراتكەر.
دۇيسەنبى احۋن مەشىتى
دۇيسەنبى يماشۇلى (1865-1920) – ساۋاتتى، ارابشا وقىپ، مولدا بولعان، ورىس ٴتىلىن جانە تەرىس وقۋدى دا بىلگەن، اۋليە بولعان…
جانىس بي كەسەنەسى
جانىس بي سىعايۇلى (1769-1867) – ايگىلى بي، حالىق ٴپىر تۇتقان تۇلعالاردىڭ ٴبىرى.
يساتاي حازىرەت مەشىتى
ەل اۋزىنداعى ايتىلعان تاريحتا مەشىتتى شومبال دەگەن بايدىڭ بالاسى اعىمباي حح عاسىردىڭ باسىندا اكەسىنە ارناپ سالدىرعان.
كەرۋەن ساراي تاريحي-ارحيتەكتۋرالىق كەشەنى
كەشەننىڭ العاشقى اتاۋى – «كوكجار جارمەڭكەسى».
ويىل مەشىتى
مەشىت كۇمبەزىنىڭ العاشقى ٴتۇپنۇسقاسى مۇسىلمان كۇمبەزى ىسپەتتەس كۇمىستەن جاسالىپ، ۇلكەن ايشىعى بولعان.
تامانىڭ كوك مەشىتى
مەشىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تاما قوسۋاق اقساقال شامامەن ٴبىر جارىم ساعات بويى باتا بەرگەن.
سۇندەت كەسەنەسى
كەسەنە ٴوزىنىڭ سىرتقى قۇرلىمىنىڭ تۇتاستىعىمەن، الدىڭعى بەتتەگى ويۋ-اشەكەيلەردىڭ گەومەترييالىق دالدىگىمەن قىزىقتىرادى.
تولەۋبۇلاق پەتروگليفتەرى
تولەۋبۇلاق ۇڭگىرىندە بۇدان 10 مىڭ جىل شاماسى بۇرىن ۇڭگىردە تاس ٴداۋىرىنىڭ ادامدارى مەكەندەگەن.
حان مولاسى قورىمى مەموريالدىق كەشەنى
حان مولاسىنا قىسقاشا سيپاتتاما مەن دەرەكتەردى ن.رىچكوۆ (1771)، ٴحىح عاسىردا ا.ي.لەۆشين، د.بەركىمباەۆ، ت.ب. جازىپ…
قۇلشان اتا جەراستى مەشىتى
مەشىتتىڭ يەسى قۇلشان دەگەن اۋليە پايعامبار جاسىنا جەتكەن سوڭ مەشىتتىڭ ٴبىر بولمەسىن مەكەندەپ تۇرادى، كەيىن سوندا…
مۇرات موڭكەۇلى كەسەنەسى
مۇرات موڭكەۇلى ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن اڭساپ، بوداندىققا قارسى جىر تولعادى.
وڭاي اتا كەسەنەسى
كەسەنە اتىراۋ وبلىسى اتىراۋ – ماقات كۇرەجولىندا، ماقات كەنتىنەن 60 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان.
بايباراق باتىر قۇدايقۇلۇلى كەسەنەسى
بايباراق قۇدايقۇلۇلى (شامامەن حVٴىىى ع. باسىندا ٴومىر سۇرگەن) – باتىر، ەسىمى ەل ۇرانىنا اينالعان تۇلعا.
بوكەي ورداسى تاريحي كەشەنى
ٴالى كۇنگە دەيىن جاڭگىر حان نەگىزىن قالاعان حان ستاۆكاسىندا، نەمەسە بۇگىنگى تاڭداعى اتاۋى بويىنشا حان ورداسىندا حان…
جۇماعازى حازىرەت كەسەنەسى
سول كەزدە بۇرىلىپ كەتىپ بارا جاتقان جۇماعازى حازىرەتتىڭ ارقاسىنان لاۋلاپ وت كورىنگەن ەكەن.
كۇيشى مامەن مۇراتۇلى كەسەنەسى
كۇيشى مامەن مۇراتۇلىنىڭ كەسەنەسى باتىس قازاقستان وبلىسى جاڭاقالا اۋدانى پياتيمار اۋىلىندا ورنالاسقان.
قوجانتاي قاجى مەشىتى
1988 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن مەشىت ەكى قاباتتى، ەكى مۇنارالى ساۋلەتتىك ەسكەرتكىش بولىپ تابىلادى.
قىز اۋليە بۇلاعى
«باياعى زاماندا نۇرعالي دەگەن كىسىنىڭ ساليقا اتتى قىزى 11 جاسىندا بۇلاقتىڭ كوزىن اشقان ەكەن.
ۇكى بي كەسەنەسى
ۇكى بي ٴومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن حان كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى.
شالقار كولى
شالقار كولى – ورال وڭىرىندەگى تابيعي ەسكەرتكىشتىڭ ٴبىرى.
بايزاق داتقا كەسەنەسى
بايزاق مامبەتۇلى (1789-1864) – باتىر، بي، قازاق حالقىنىڭ قوقان امىرشىلەرىنە قارسى كۇرەستىڭ بەلسەندى مۇشەسى.
قاراقوجا مەشىتى
زامانىندا قاراقوجا مەشىتىن سالۋعا جۇپان انا ىقپال ەتكەن.
مەركى-تۇركى عۇرىپتىق كەشەنى
ەجەلگى تۇرىكتەر زاڭعار كوكتى، جەر مەن سۋدى تىرشىلىكتىڭ كوزى دەپ بىلگەن.
اعىباي قوڭىربايۇلى كەسەنەسى
اعىباي باتىر باستاعان قول 1826-1849 جىلدارى رەسەي اسكەرلەرىمەن بەتپە-بەت شايقاسىپ، بىرنەشە رەت كۇيرەتە سوققى بەرگەن.
اياققامىر كەسەنەسى
اياققامىر كەسەنەسى قيراندىلارىنا قاراعاندا، ونىڭ وسى ايماقتاعى ەڭ كونە كەسەنە ەكەنىن كورسەتەدى.
بايعوزى نايمانتايۇلى كەسەنەسى
قازاق پەن قالماق جاساقتارىنىڭ اراسىندا بولعان شايقاستاردىڭ بەل ورتاسىندا بولىپ، ەرەن ەرلىكتەر كورسەتكەن بايعوزى…
بولعان انا كەسەنەسى
دەرەكتەردە بولعان انا الاشا حاننىڭ كەلىنى دەلىنسە، كەلەسى ٴبىر اڭىز بويىنشا، وسى جەردە شامامەن XV عاسىردىڭ باسىندا…
دۋلىعالى مەشىتى
مەشىتتى سالعان بەردىكەي تالپاق دەگەن شەبەر.
جۇبان انا كەسەنەسى
بۇل كەسەنە ورتا عاسىردان «اۋليە مولا» رەتىندە قۇرمەتتەلگەن.
ماقات ساعاناسى
ماقات سارجانۇلى تورعاي ٴوڭىرىنىڭ ۇلىتاۋمەن شەكتەسكەن ٴوڭىرىن مەكەندەگەن باي جانە وتە ٴبىلىمدى كىسى بولعان دەسەدى.
تاتتىمبەت قازانعاپۇلى كەسەنەسى
تاتتىمبەت قازانعاپۇلى(1815-1862) – قازاقتىڭ كۇيشى-كومپوزيتورى، دومبىراشى، شەرتپە كۇي ورىنداۋشىلىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن…
شانىشقىلى بەردىقوجا كەسەنەسى
بەردىقوجا باتىرسىز حان كەڭەسى وتكىزىلمەگەن، جورىققا دا شىقپاعان.
شورتانباي قانايۇلى كەسەنەسى
شورتانباي قانايۇلى (1818-1881) – ٴوز ٴداۋىرىنىڭ شىندىعىن جىرلاعان توكپە اقىن، ادەبيەتىمىزدەگى «زار زامان» دەپ اتالاتىن…
اقمەشىت مەشىتى
مەشىت 1930 جىلعا دەيىن بارلىق مۇسىلماندارعا قالتقىسىز قىزمەت ەتتى.
ٴابدىعاپپار جانبوسىنۇلى كەسەنەسى
ٴابدىعاپپار جانبوسىنۇلى ٴوزى باسقارعان تورعاي ەلىن مەتروپولييانىڭ بيلىگىن مويىندامايتىن، قۇقىلى اۆتونومييالىق ايماق دەپ…
اۋليە نيكولسكيي شىركەۋى
1938 جىلى شىركەۋ جابىلىپ، استىق ساقتايتىن قويماعا اينالدى.
بايمىرزا اۋليە تەڭىزبايۇلىنىڭ كەسەنەسى
بايمىرزا تەڭىزبايۇلى (1741-1829) – يمپەرييالىق بيلىكتىڭ وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى كۇرەستى باسقارعان باتىر.
باراق جانۇزاقۇلى (قارابالۋانۇلى) كەسەنەسى
باراق باتىر 93 جاسىندا دۇنيەدەن وزعان.
جاۋكە نازارعۇلۇلى كەسەنەسى
بەلگىلى تاريحشى ەرمۇحان بەكماحانوۆتىڭ «كەنەسارى قاسىمۇلى باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى» اتتى زەرتتەۋىندە جاۋكە…
قۇتان اۋليە اتالىقۇلى كەسەنەسى
ابىلاي حان زامانىندا قۇتان اۋليە حاننىڭ كەڭەسشىسى، بي بولعان.
ٴمىرجاقىپ دۋلاتۇلى كەسەنەسى
قازاقتىڭ اسا كورنەكتى اعارتۋشى، قوعام قايراتكەرى، اقىن، جازۋشى، دراماتۋرگ، پۋبليتسيست، پەداگوگ، الاش كوسەمدەرىنىڭ ٴبىرى.
ساتىبالدى يشان عابدوللاۇلى كەسەنەسى
1862 جىلى مەككە-ٴماديناعا قاجىلىققا بارىپ ۇلكەن بەدەلگە يە بولادى.
بۇقارباي باتىر ەستەكبايۇلى كەسەنەسى
كەنەسارى حانمەن بولعان كەزدەسۋىنەن كەيىن ول شاتىرعا ەركىن ەنەتىن باتىرلارىنىڭ ٴبىرى بولادى.
جانقوجا باتىر كەسەنەسى
ەل اۋزىندا جانقوجا باتىردىڭ سوزاق قامالىن الماققا كەلگەن قازاقتىڭ سوڭعى حانى – كەنەسارى قولىمەن بىرىگىپ جاساعان…
وقشى اتا كەسەنەسى
سىر ٴوڭىرىن زەرتتەگەن اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ زەرتتەۋلەرىندە وقشى اتانى قورقىت جىرلارىنداعى وقشى ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ…
حريستوس سپاسيتەل شىركەۋى
وسىعان ۇقساس شىركەۋلەر استراحاندا جانە تاشكەنتتە بار.
بالۋانيياز مۇسىرەپۇلى كەسەنەسى
«ەبەلەكتىڭ ەلۋ اڭعارى»، «قاراعان بوساعا» جەرىندە وزدەرىنەن ٴۇش ەسە كوپ قارسىلاستارىنىڭ 200 اسكەرىنە تويتارىس بەرىپ…
باراق ساتىبالدىۇلى كەسەنەسى
باراق ساتىبالدىۇلى (1743-1840) – باتىر، كىشى ٴجۇز قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى باسشىلارىنىڭ ٴبىرى.
دوسان ٴتاجىۇلى كەسەنەسى
دوسان باتىردىڭ ەرلىگىن اقتابان، بالاوراز، قالنيياز، ٴساتتىعۇل اقىندار جىرعا قوسقان.
يسا تىلەنبايۇلى كەسەنەسى
يسا ەكى سويلەمەيتىن، قارا قىلدى قاق جارعان ادىلەتتى، وزگەدەن بۇرىن، وزىنە قاتتى تالاپ قوياتىن بي بولعان.
كوركەمباي احۋن مەشىتى
كوركەمباي مەشىتى 1928 جىلعا دەيىن ٴبىلىم ورداسى اتالىپ، وندا ەل بالالارى مۇسىلمانشىلىقتان ٴدارىس العان.
قىزىلقالا قالاشىعى
بۇل قالانىڭ ورنىن 1375 جىلى كاتالوندىق ا.كرەسكتىڭ جانە 1386 جىلى اعايىندى پيتستسيگانيلەر جاساعان كارتالارىنان كورۋگە…
ماحتۋم بابا مەشىتى
ماحتۋم بابا مەشىتى قىپشاق-وعىز زامانىندا كەرۋەن سارايىنىڭ عيماراتى رەتىندە پايدالانىلسا، كەيىنگى عاسىرلاردا…
ارىستان باب كەسەنەسى
قوجا احمەتتىڭ مالىمەتى بويىنشا، ارىستان باب 568-634 جىلدارى ٴومىر سۇرگەن قۇرايىش ٴابۋ باكىر سىدىق اۋلەتىنىڭ ۇرپاعى.
گاۋھار انا كەسەنەسى
گاۋھار انا – ۇلى اقىن، ويشىل قوجا احمەت ٴياساۋيدىڭ قىزى.
ەسىم حان كەسەنەسى
ەسىم حان – «ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم» اتانعان قازاق حاندارىنىڭ ىشىندەگى ەرەكشە تۇلعا.
قازىعۇرت تاۋ كەشەنى
يسلامدىق پاراللەل نەگىزىندەگى «قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان» دەگەن قازاقى ميفولوگييالىق نۇسقانىڭ وزىندىك…
قوشقار اتا كەسەنەسى مەن بۇلاعى
قىلىش بۇحارادا ونداعان جىل وقىپ، ەلىنە كەلىپ مەشىت پەن مەدرەسە اشىپ، قازىرگى شىمكەنت قالاسىنىڭ ىرگەسىن ەڭ العاش بولىپ…
قىزىر مۇناراسى
تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى شىمكەنت قالاسىندا، سايرامسۋ وزەنىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. مۇنارا ح عاسىردا تۇرعىزىلعان.
مارييام انا كەسەنەسى
760-770 جىلدارى سايرام، تۇركىستان اۋماعىنا يسلامدى تاراتۋ ماقساتىمەن ىسقاق بابانىڭ باستاۋىمەن ابدال-ٴازىز باب، تۇكتى…
نيكولسكيي شىركەۋى
قازىرگى ۋاقىتتا سوبور عيماراتىندا وبلىستىق مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى ورنالاستىرىلعان.
سوزاق قالاشىعى
سوزاق – قازاق حاندىعىنىڭ ەڭ ٴبىرىنشى استاناسى بولعان قالا.
ۇلكەن قىلۋەت
پايعامبار جاسىنا جەتكەندە (63 جاس) قوجا احمەت ياساۋي مۇحاممەد پايعامبارعا كورسەتىلگەن قۇرمەت رەتىندە جەر استىنا ٴتۇسىپ…
حاقنازار حان كەسەنەسى
حاقنازار حان قاسىم حاننىڭ ولىمىنەن كەيىن ىدىراعان قازاق حاندىعىن بىرىكتىرە الدى، ونىڭ بيلىگىنىڭ سوڭىنا تامان حاندىق…
شىمكەنت قالاشىعى
تۇرعىندارىنىڭ سانى، ەكونوميكاسى جانە مادەني ماڭىزى جاعىنان الماتى، استانا قالالارىنان كەيىنگى رەسپۋبليكانىڭ ٴۇشىنشى…
ىسمايل اتا ساۋلەت كەشەنى
ارحيتەكتۋرالىق كەشەنگە 2003 جىلى رەستاۆراتسييالىق جۇمىستار جۇرگىزىلدى.
سىپاتاي باتىر كەسەنەسى
الماتى-تاراز-بىشكەك تاس جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان (XIX-XX عع.).
نۇرپەيىس حازىرەت مەشىتى
نۇرپەيىس حازىرەت – بەلگىلى ٴدىنباسى، قوعام قايراتكەرى، ٴدىني ساۋاتتىلىعىمەن قاتار اراب، پارسى تىلدەرىن مەڭگەرگەن عۇلاما…
تەمىر مەشىتى
باتىس الاشوردا ۇكىمەتى ٴدىني باسقارماسىنىڭ ٴتوراعاسى بولعان احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مۇستافا شوقايدىڭ دوسى ساعيدوللا…
«وتان-انا» – وتان قورعاۋشىلارعا ارنالعان مونۋمەنت
«وتان قورعاۋشىلار» مەموريالى 2001 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىندا اشىلدى.
بوتاي قونىسى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ايىرتاۋ اۋدانى نيكولسك اۋىلىنان 1,5 كم ورنالاسقان.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى
ەلوردادا پيراميدا تارىزدەس ساراي بوي كوتەرسە، ٴارى وندا ٴتۇرلى ۇلت، ٴدىن وكىلدەرى باس قوسىپ، بارشا ادامزاتتى بەيبىتشىلىك…
قاراساي جانە اعىنتاي باتىرلار كەسەنەلەرى
قاراساي مەن اعىنتاي قاھارمان باتىرلار، ايگىلى قولباسشىلار، اسا كورنەكتى تاريحي تۇلعالار.
«ماڭگىلىك ەل» سالتاناتتى اركاسى
«ماڭگىلىك ەل» مونۋمەنتى گرانيت پەن ٴمارماردان جاسالدى. اركا قازاق ويۋلارىمەن بەزەندىرىلگەن.
ابىلاي حان رەزيدەنتسيياسى كەشەنى
«ابىلاي حان رەزيدەنتسيياسى» كەشەنىنىڭ ابىلايدىڭ ٴۇيى دەپ اتالاتىنى تۋرالى تالاس كوپ.
بوزوق قالاشىعى
بوزوق ادامداردىڭ رۋحاني ومىرىندە دە ەرەكشە ماڭىزعا يە بولا باستادى.
سىرىمبەت مەكەنى
1985 جىلى قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ شوقان ٴۋاليحانوۆتىڭ رەسپۋبليكالىق تاريحي-ەتنوگرافييالىق مۋزەيى اشىلدى.
رەسپۋبليكا الاڭى – تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى
قازاقتىڭ قولدانبالى ونەرىنەن تامىر تارتقان تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتىنىڭ نەگىزگى ورتاسىندا كومپوزيتسيياسى ۇلتتىق ورنەكپەن…
«تاۋەلسىزدىك تاڭى» – 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا ارنالعان ەسكەرتكىش
1986 جىلى جەلتوقساندا قازاق جاستارىنىڭ كسرو ۇكىمەتىنىڭ وتارشىلدىق، ٴامىرشىل-اكىمشىل جۇيەسىنە قارسى نارازىلىق ٴبىلدىرىپ…
ۆوزنەسەنسك كافەدرالى شىركەۋى
ۆوزنەسەنسك كافەدرالى شىركەۋى – ينجەنەرلىك قۇرىلىستىڭ بىرەگەي ٴتۇرى، بيىكتىگى – 56 م.
اقكول-جايىلما قالاشىعى
قالىڭ قامىس باسقان اقكول مەن جامان كول جاعالارى قىسقى قونىسقا وتە ىڭعايلى.
يسابەك حازىرەت كەسەنەسى
اقكول – جايىلما جەرىندە مەدرەسە اشىپ، مەشىت تۇرعىزعان.
ٴماشھۇر-ٴجۇسىپ كوپەيۇلى كەسەنەسى
كەسەنە ىشىندە كانوندىق مۇسىلمان ستيلىندە ەكى بولمە ورنالاسقان: گۋرحانا جانە زيراتحان.
بورالداي ساق قورعاندارى
430 گا اۋماقتى الىپ جاتقان «بورولداي ساق قورعاندارى» ارحەولوگييالىق پاركى ايماعى ەرتە تەمىر ٴداۋىرىنىڭ 47 ۇلكەن ساق جانە…
جاسىباي ٴومىرۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرى
اكەسى ٴومىر وت اۋىزدى، وراق ٴتىلدى شەشەن، اناسى – قازاقتىڭ اتاقتى باتىرى ولجابايدىڭ اپاسى بولعان.
قوزى كورپەش پەن بايان سۇلۋ مازارى
ەسكەرتكىش ادىرناسى ونشاقتى شاقىرىمعا كەرە تارتىلعان الىپ ساداقتىڭ اتىلۋعا دايار تۇرعان جەبەسىنە ۇقسايدى.
اقباۋىر تاريحي-ارحەولوگييالىق كەشەنى
زەرتتەۋشىلەر مۇندا جۇيەلى استرونومييالىق بايقاۋ وتكىزىلگەن دەگەن عالىمداردىڭ تۇجىرىمدارىن راستايدى، ال نەوليت ٴداۋىرىنىڭ…
شىلىكتى كەشەنى
ەسكەرتكىشتەردى العاش 1909-1910 جج. گيدروتەحنيك گ.ن.بوكيي، ال 1949-1962 جج.
اقتاس تاۋىنداعى قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى
اۋليە ۇڭگىرى شىعىس قازاقستان وبلىسى اباي اۋدانىنداعى سارجال اۋىلى مەن قاراۋىل سەلوسىنىڭ اراسىندا، سەمەي قالاسىنان…
ىرعىزباي اتا كەسەنەسى
ىرعىزباي اتا دوسقانۇلى (1787-1850)– شىعىس وڭىرىنە تانىمال مولدا، ٴتاۋىپ، اۋليە ادام.
سەمەيدەگى «الاش ارىستارى» ٴۇيى
بۇل ٴۇيدىڭ يەسى – ٴانييار (ٴانۋار) مولدابايۇلى (1856-1934) شىڭعىس بولىسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
سەمەي پوليگونى قۇرباندارىنا ارنالعان «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتى
سەمەي يادرولىق پوليگونى – الەمدەگى ەڭ قايعىلى ورىنداردىڭ ٴبىرى.
«الجير» مەموريالدى كەشەنى
كسرو نكۆد-نىڭ 1937 جىلعى 15 تامىزداعى 486-بۇيرىعى نەگىزىندە قاراعاندى لاگەرىنىڭ («كارلاگ») 26-بولىمشەسى رەتىندە…
كەنەسارى حان ۇڭگىرى
ۇڭگىر كوكشەتاۋ قىراتىنىڭ گرانيتتى سىلەمىنىڭ ۇگىلۋىنەن پايدا بولعان جانە ول الاسا شوقىنىڭ ۇستىندە جاتىر.
ابىلاي حان الاڭى
XVIII عاسىردىڭ ورتاسىندا قازىرگى ابىلاي حان الاڭىندا ٴۇش ٴجۇزدىڭ بيلەرى مەن يگى جاقسىلارى قۇرىلتاي وتكىزىپ، ابىلايدى اق…
قابانباي باتىر كەسەنەسى
قابانباي (شىن ەسىمى ەراسىل) باتىر قوجاعۇلۇلى (1692-1770) – قولباسشى، ابىلاي حاننىڭ باس باتىرلارىنىڭ ٴبىرى.حالىق ونى…
قوسباتىر-قۇماي مەموريالدى كەشەنى
«قوسباتىر» ارحەولوگييالىق-ەتنوگرافييالىق كەشەنى قۇماي (ۇماي ۇعىمىنا سينونيم) وزەنى جاعاسىندا ورنالاسقان تۇركى ٴداۋىرىنىڭ…
جامبىل جاباەۆ كەسەنەسى
جامبىل جاباەۆ (1846-1945) – اقىن، جىراۋ، جىرشى. قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى نەگىزگى شىعارماشىلىعى – ايتىس.
جاركەنت مەشىتى ساۋلەت-كوركەمونەر كەشەنى
مەشىت كەشەنىندە پورتال (باس قاقپا) مەشىت قىزمەتشىلەرىنە ارنالعان كۇمبەز توبەلى ٴۇي، مەدرەسە ٴۇيى بار.
تەكتۇرماس كەشەنى
تەكتۇرماس (لاقاپ اتى) – ٴدىندار ەمشى، اۋليە تۇلعا.
قاراحان كەسەنەسى
كوك تۇرىكتەر قۇرعان قاراحان قاعاناتىنىڭ (840-1212) ۇيىسۋىنا نەگىز بولعان رۋ-تايپالار قاڭلى، قارلۇق، شيكىل، ياعما…
ايشا ٴبيبى كەسەنەسى
اڭىز بويىنشا، ايشا ٴبيبى XI عاسىردىڭتانىمال عالىمى، اقىن حاكىم سۇلەيمەن باقىرعانيدىڭ قىزى بولعان.
بابادجا حاتۋن كەسەنەسى
كەسەنەنىڭ شارشى تۇرپاتتاس ٴپىشىنى بار، قابىرعالاردىڭ قالىڭدىعى 1,23 مەترگە جەتەدى. اشىق كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن قالانعان.
اقىرتاس قالاشىعى
اقىرتاس – تولىق اياقتالماعان، ورتاعاسىرلىق سارايى كەشەنى.
تاراز قالاشىعى
تالاس وزەنى بويىندا بوي كوتەرگەن كونە قالالاردىڭ ٴبىرى.
ەكىدىڭ عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى
ەسكەرتكىش ەكى نىساننان تۇرادى.
يساتاي تايمانۇلى كەسەنەسى
«جاڭگىردىڭ زامانىندا بوكەيدىڭ ەلى كوشۋدى كەمىتىپ، وتىرىقشى بولا باستادى. ٴار رۋدىڭ بەلگىلى قىستاۋى، جايلاۋى بولدى.
قوبىلاندى باتىر مەموريالدىق كەشەنى
قابىردەگى قالدىقتاردىڭ قوبىلاندى باتىرعا تيەسىلى ەكەنىن انىقتاپ، دالەلدەگەن قر ورتالىق مەملەكەتتىك انتروپولوگييا…
ابات-بايتاق كەسەنەسى
ەسكەرتكىش پورتالدى-كۇمبەزدى كەسەنە. تۇرقى ٴتورت بۇرىشتى، ۇستىندە 11 قىرلى تۇعىرعا شوشاق كۇمبەز ورناتىلعان.
ماحامبەت وتەمىسۇلى كەسەنەسى
ماحامبەت وتەمىسۇلى (1804-1846) – XIX عاسىرداعى قازاقتىڭ ەركىن ويلى ۇلى اقىنى، كۇيشى كومپوزيتورى، وتارشىلدىققا قارسى…
اقمەشىت قورىمى
مەشىتتەن باسقا اقمەشىت كەشەنىندە 32 قۇلپىتاستان، 2 قويتاستان، 2 كۇمبەزدى كەسەنەدەن جانە ٴبىر ساعاناتامنان تۇراتىن قورىق…
سارايشىق قالاشىعى
XIV عاسىردا سارايشىقتى اقساق تەمىر جەرمەن-جەكسەن ەتتى، ٴبىراق XV عاسىردىڭ 30-40 جىلدارى قايتادان قالپىنا كەلىپ XV…
ارالتوبە كەشەنى
ارالتوبە قورعاندارى توبىن 1989 جىلى باتىس قازاقستان ارحەولوگييالىق ەكسپەديتسيياسى انىقتادى.
جىمپيتىداعى الاشوردا ٴۇيى
1918-1919 جىلدارى جاھانشا مەن حالەل دوسمۇحامەدوۆتار باسقارعان كۇنباتىس الاش وردا ۇكىمەتى وسى تاريحي عيماراتتا…
تاقساي كەشەنى
باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريح جانە ارحەولوگييا ورتالىعى 2012 جىلى ارحەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىلگەن كەزدە…
جايىق قالاشىعى
جايىق التىن وردا داۋىرىندە ٴوزىنىڭ ٴوندىرىسى مەن قولونەرى دامىعان وركەنيەتتى قالا بولدى.ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى…
عۇمار قاراشتىڭ جەرلەنگەن جەرى
عۇمار قاراش (1875-1921) – قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى اقىنى، فولكلورشى، ٴدىن جانە قوعام قايراتكەرى، الاشوردا ارىسى…
قارلاگ (دولينكا كەنتى)
1997 جىلعى 5 ساۋىردە «31 مامىردى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەستە ساقتاۋ كۇنى دەپ جارييالاۋ» تۋرالى قازاقستان…
تۇڭعىش پرەزيدەنت تاريحي-مادەني ورتالىعى
ورتالىقتىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋ تاريحى مەن ەلباسىنىڭ ٴومىرى مەن قىزمەتىن باياندايتىن التى ەكسپوزيتسييالىق زالى…
قۇنانباي قاجى مەشىتى
ۇلى اقىن ابايدىڭ اكەسى قۇنانباي قاجى وسكەنبايۇلى (1804-1886)– بي، بالۋان، اعا سۇلتان بولعان ادام.
جوشى حان كەسەنەسى
جوشى حان (1187-1227) – موڭعول شاپقىنشىلىعىنان كەيىن قىپشاق دالاسىندا قۇرىلعان جاڭا مەملەكەت – جوشى ۇلىسىنىڭ نەگىزىن…
الاشا حان كەسەنەسى
راشيد اد-دين مەن ٴابىلعازى الاشا حاننىڭ ٴومىر سۇرگەن جەرى دەشتى قىپشاقتىڭ ورتالىق بولىگى دەپ كورسەتەدى.
دومباۋىل عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى
كەسەنە عيماراتى بيىكتىگى 5 مەتردەن اساتىن كونۋس ٴتارىزدى (شوشاق ٴپىشىندى) ٴتورتبۇرىشتى نەگىزگە قويىلعان، تاس پليتالارىنان…
تەرەكتى اۋليە پەتروگليفتەرى
«تەرەكتى اۋليە» كونە ٴداۋىردىڭ پەتروگليفتەرىمەن قاتار، ەرتە تەمىر داۋىرىندە باعالى مەتالداردى وندىرگەن ورىندار مەن…
قوراسان اتا كەسەنەسى
بۇل كيەلى جەردىڭ وزگەلەردەن ەرەكشەلىگى، مۇندا مەككەدەگىقاعبانىڭ كوشىرمەسى بار.اڭىز اڭگىمەلەردە قوراسان اتا ٴار…
تولەگەتاي-قىلىشتى اتا كەشەنى
تولەگەتاي بابا تۋرالى ەڭ العاش قالام تەربەگەن – ورتا ازييا حالىقتارىنا تانىمال، قازان توڭكەرىسىنىڭ العاشقى جىلدارىندا…
«قورقىت اتا» مەموريالدى كەشەنى
قورقىت اتا – سىر ٴوڭىرىنىڭ كيەلى ادامدارىنىڭ ٴبىرى.
بەگىم انا مۇناراسى
ەل اۋزىندا «بەگىم انا تۋرالى اڭىز» كەڭ تاراپ، كوپتەگەن شىعارمالار مەن داستاندارعا ارقاۋ بولعانى بەلگىلى.
جانكەنت قالاشىعى
جانكەنت قالاسى ٴوزىنىڭ ٴومىر سۇرگەن ۋاقىتىندا ەكى رەت (1153,1219 جج.) كۇيرەيدى.XٴىV ع. قايتا گۇلدەنە باستايدى.
سىعاناق قالاشىعى
قالا تۋرالى العاشقى دەرەك X عاسىرداعى پارسى شىعارماسى «حۋدۋد ٴال-الەمدە» كەزدەسەدى.پارسى ساياحاتشىسى يبن رۋزبيحان…
جەنت قالاشىعى
جازبا دەرەكتەردە قالانىڭ وعىز-قىپشاق يەلىگىندە، 1138-1152 جج. قاراحانيدتەر بيلىگىندە بولعاندىعى جازىلعان.
شىرىك-رابات قالاشىعى
شىرىك-رابات قالا جۇرتى قازاقستانداعى ەجەلگى ساق قوعامىنان ساقتالعان اسا كورنەكتى، تاريحي قۇندىلىعى زور ەسكەرتكىش بولىپ…
شوپان اتا جەراستى مەشىتى
اڭىز بويىنشا، شوپان اتا اتى اڭىزعا اينالعان احمەت ياساۋي سوپىنىڭ شاكىرتى بولعان، حانافييا باعىتىن ۇستانعان.
قارامان اتا جەراستى مەشىتى
قورىمنىڭ ىشىندە ورتا عاسىر داۋىرىنە جاتاتىن قۇلپىتاستار، تاس قورشاۋلار، XIX عاسىردىڭ II جارتىسى XX عاسىردىڭ باسىندا…
ماسات اتا جەراستى مەشىتى
ماسات اتا-يسلام ٴدىنىنىڭ ورنىعۋىنا اتسالىسقان بەلگىلى تۇلعا، ەلىن جاۋدان قورعاعان باتىر.
شاقپاق اتا جەراستى مەشىتى
ەل اۋزىندا ساقتالعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا، شاقپاق اتا مۇسىلمانشىلىقتى تەرەڭ مەڭگەرگەن، شاكىرت تاربيەلەپ، بالا…
سۇلتان ەپە جەراستى مەشىتى
زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا، سۇلتان ەپەXIII-XIVٴومىر سۇرگەن.
سيسەم اتا جەراستى مەشىتى
ەل اۋزىندا ساقتالعان اڭىزدارعا قاراعاندا، سيسەم اتا ورتا عاسىرلارداعى وعىز-قىپشاق كەزەڭىندە عۇمىر كەشكەن يسلام ٴدىنىنىڭ…
اپپاق يشان مەشىتى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بايدىبەك اۋدانى شايان اۋىلىندا اپپاق يشان مەشىتى – XIX عاسىردىڭ اقىرىنداعى ارحيتەكتۋرالىق…
قارابۋرا كەسەنەسى
قارابۋرا كەسەنەسى وڭتۇستىك قازاقستان بولىسى سوزاق اۋدانى، سوزاق اۋىلىنىڭ ورتالىق بولىگىندە ورنالاسقان.
يبراھيم اتا كەسەنەسى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى سايرام اۋىلىنىڭ سولتۇستىك-باتىس شەتىندە، بيىك توبەدە اقسۋ اۋىلىنا باراتىن جولدىڭ بويىندا…
قاراشاش انا كەسەنەسى
قاراشاش انانىڭ شىن ەسىمى ايشا ٴبيبى، سايرامدىق اتاقتى مۇسا شەيحتىڭ قىزى بولعان.ايشا ٴبيبى ٴومىر سۇرگەن XI عاسىردا…
بايدىبەك بي كەسەنەسى
قاراشاۇلى بايدىبەك (شامامەن 1356-1419) جەتىسۋ الابىنداعى كوشپەلى تايپالار كوسەمى.
دومالاق انا كەسەنەسى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قاراتاۋدىڭ كۇنەگەي بەتىندە بالابوگەن وزەنىنىڭ اڭعارىندا ورنالاسقان.دومالاق انا كەسەنەسى…
بابا تۇكتى شاشتى ٴازىز كەسەنەسى
بابا تۇكتى شاشتى ٴازىز – قازاق اۋىز ادەبيەتىندە ٴجيى كەزدەسەتىن، فولكلورلىق ٴارى ميفولوگييالىق بەينە، ٴارى اسقان باتىر…
ۇكاش اتا كەسەنەسى
ۇكاش ساحابا ٴبىزدىڭ دالامىزعا يسلام ٴدىنىن العاش الىپ كەلگەن تاريحي تۇلعا.
سايرام قالاشىعى
عۇلاما قوجا احمەت ٴياساۋيدىڭ كىندىك قانى تامعان توپىراق سايرامنىڭ تاريحي اتاۋى – يسفيدجاب.
ساۋران قالاشىعى
XIV عاسىردىڭ اياعىندا قالانى ٴامىر تەمىر اسكەري قامالعا اينالدىرعان.
ياسسى (تۇركىستان، كۇلتوبە) قالاشىعى
تۇركىستان – 1500 جىلدىق تاريحى بار، قازاقستاننىڭ ەڭ كونە قالالارىنىڭ ٴبىرى.
جىلاعان اتا بۇلاعى مەن ۇڭگىرى
جىلاعان اتا ۇڭگىرى تۇركىستان قالاسىنان 80 شاقىرىمداي جەردە، قاراتاۋ جوتاسى، اباي ەلدى مەكەنىنەن سولتۇستىككە قاراي…
اقمەشىت ۇڭگىرى
اقمەشىت ۇڭگىرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بايدىبەك اۋدانىندا، شىمكەنت قالاسىنان شامامەن 90 شاقىرىمداي قاشىقتىقتا…
رابييا سۇلتان بەگىم كەسەنەسى
رابييا سۇلتان بەگىم كەسەنەسى – ورتاعاسىرلىق ساۋلەت ونەرى ەسكەرتكىشى (XV ع.).
وتپان تاۋ تاريحي-مادەني كەشەنى
ەرتە زاماندا ەلگە جاۋ شاپقاندا كەڭ-بايتاق ماڭعىستاۋدى رۋ-رۋ بولىپ جايلاپ جاتقان حالىقتىڭ باسىن جيناپ، تۋعان جەرىن…
ىبىراي التىنسارين كەسەنەسى
كەسەنە قوستاناي وبلىسىنىڭ ورتالىعى قوستاناي قالاسىنان 7 كم جەردە، توبىل وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان.
مادەني مۇرا
يۋنەسكو تىزىمىندەگى 11 مۇرا
دۇنيەجۇزىلىك مۇرا تىزىمىندەگى ەسكەرتكىشتەر مەن ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا — ايتىس، كۇي، كيىز ٴۇي، قۇسبەگىلىك.
قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى
دۇنيەجۇزىلىك مۇرا2003
تاڭبالى تاس
دۇنيەجۇزىلىك مۇرا2004
سارىارقا — دالا مەن كولدەر
تابيعي مۇرا2008
ايتىس
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا2015
كۇي
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا2014
كيىز ٴۇي
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا2014
قۇسبەگىلىك
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا
جىلقىشىلاردىڭ كوكتەمگى جورالعىلارى
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا2018
قورقىت اتا مۇراسى
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا2018
ناۋرىز
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا
قازاقشا كۇرەس
ماتەريالدىق ەمەس مۇرا
كوشۋدى ويلاپ ٴجۇرسىز بە؟
بۇل جەرلەردى ساياحاتتا عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە كورىڭىز
ازاماتتىق پەن ىقتييارحاتتان «اتا جولى» كارتاسىنا دەيىن — قۇجاتتارىڭىزدى قازاق، قىتاي، ورىس تىلدەرىندە دۇرىس راسىمدەۋگە كومەكتەسەمىز.
