كەسەنە ماڭعىستاۋ وبلىسى قاراقييا اۋدانى سەنەك اۋىلىنان 60 شاقىرىم سولتۇستىك باعىتتا ورنالاسقان. 1992 جىلى ساريشان سەيىنقانۇلى مەن سىرپي مامايۇلىنىڭ قولداۋىمەن تۇرعىزىلدى.
بالۋانيياز مۇسىرەپۇلى (1818-1856) – ماڭعىستاۋ ادايلارى مەن تۇرىكمەن تايپالارى، حيۋالىقتار اراسىنداعى سوعىستاردا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن باتىر. ەكى عاسىر بۇرىن رەسەي پاتشالىعى مەن حيۋا حاندىعىنىڭ قىسپاعىندا قالعان ماڭعىستاۋ حالقى ەكى ەلدىڭ وتارلاۋ، باسقىنشىلىق ساياساتىنا دا باتىل قارسىلىق تانىتىپ وتىرعان. سول تاريحي وقيعالاردىڭ ٴبىرى – قاراعان-بوساعا قىرعىنى.
1856 جىلى كورشى ەلدىڭ باسقىنشىلارى تۇتقيىلدان شابۋىل جاساپ، بەيبىت جاتقان قازاق جەرىنە باسا كوكتەپ كىرىپ، ۇلدارىن قۇلدىققا، قىزدارىن كۇڭدىككە الىپ، مالدارىن ايداپ ەلدەرىنە قايتادى. مۇنداي وزبىرلىققا شىداماعان بالۋانيياز ادايدىڭ الپىس باتىرىن باستاپ قارسى شىعادى. «ەبەلەكتىڭ ەلۋ اڭعارى»، «قاراعان بوساعا» جەرىندە وزدەرىنەن ٴۇش ەسە كوپ قارسىلاستارىنىڭ 200 اسكەرىنە تويتارىس بەرىپ، ولاردى تىزە بۇگۋگە ٴماجبۇر ەتىپ، 10 مىڭداي ادامدى، مالدى امان الىپ قالادى. سول قاندى شايقاستا وتىز سەگىز جاستاعى باس باتىر بالۋانيياز بەن ٴىنىسى قورعانبەك، سەرىكتەرى مايلىباي، وراز، ت.ب. باتىرلار شەيىت بولادى. قازا تاپقان قاراعان بوساعا جەرىنە، ەسكى اتاۋلارى قالماق ۇيگەن، قاراوبا (قالماق ۇيگەن قاراوبا بولۋى دا مۇمكىن) دەپ اتالاتىن توبەنىڭ باسىنا جاۋىنگەر سەرىكتەرىمەن جەرلەنگەن. ٴقازىر بۇل توبە باتىر اتىمەن اتالادى.
وسى ساپاردا بالۋانيياز باتىر مىنگەن قۇلا ات جاۋ قولىندا كەتەدى. 11 ايداي قاراڭعى قورادا قاماپ ۇستاعان ارعىماقتى دالاعا شىعارىپ، اۋناپ قۋناۋىنا جاعداي جاساعان تۇستا تۇلپار بوساپ كەتىپ، قۇرساۋدان شىعىپ، ماڭعىستاۋعا تارتادى. جانۋارعا يە بولا الماعان قۋعىنشىلار سان سوعىپ قالا بەرەدى. سول كەزدە بالۋانيياز باتىردىڭ جىلدىق اسىن بەرۋگە دايىندىق ٴجۇرىپ جاتقان ەدى. كيەلى جانۋار ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە يەسى تۇرعان جەرگە ىزدەپ كەلىپ قۇلاپ، جان ٴتاسىلىم ەتەدى. مۇنداي قۇبىلىسقا ريزا بولعان جۇرتشىلىق كوزدەرىنە جاس الىپ، باتىردىڭ تۇلپارىن ادامشا جەرلەۋ ٴراسىمىن وتكىزەدى. اۋىل ادامدارى «ٴتىرى كەزدەرىڭدە دە اجىراماپ ەدىڭدەر، ەندى و دۇنيەدە دە بىرگە بولىڭدار» دەگەن ماقساتپەن اتتىڭ باس سۇيەگىن بالۋانييازدىڭ تامىنا اپارىپ قويىپ، قۇران باعىشتايدى. قالنيياز جىراۋ شوپىقۇلى «بالۋانيياز باتىر» اتتى داستان شىعارىپ، وندا تۇرمامبەت باتىر، بالتا پالۋان، تۋ ۇستاۋشى اسار سۇپىلاردىڭ ەسىمدەرى مەن ەرلىكتەرىن دە جىرعا قوسادى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –364-365-بب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا: 2018. –331-ب.
