كەسەنە ماڭعىستاۋ وبلىسى ماڭعىستاۋ اۋدانى شەبىر اۋىلىنان 15 شاقىرىم وڭتۇستىك-شىعىس باعىتتاعى قاراتوبە قورىمىندا ورنالاسقان.
دوسان ٴتاجىۇلى (1835-1876) – باتىر، تاۋەلسىزدىك ٴۇشىن پاتشا وتار ماڭعىستاۋ كوتەرىلىسى باسشىلارىنىڭ ٴبىرى. دوسان رەسەي ۇكىمەتىنىڭ 1868 جىلعى «ۋاقىتشا ەرەجەسىن» ادىلەتسىزدىك دەپ باعالاپ، حالىقتى كوتەرىلىسكە باستاپ شىعادى. 1870 جىلدىڭ كوكتەمىندە دوسان باستاعان ساربازدار قازاق حالقىنا الىم-سالىق تولەتۋ ٴۇشىن كەلگەن پودپولكوۆنيك رۋكيننىڭ جازالاۋشى وتريادىن ٴۇشاۋىز دەگەن جەردە تاس-تالقان ەتىپ جەڭەدى. يسا، دوسان باستاعان كوتەرىلىسشىلەر سول جىلدىڭ ٴساۋىر ايىنىڭ 5-8 كۇندەرىندە پورت الەكساندروۆسكىنى قورشاۋعا الادى. ارميان بازارىن ويرانداپ، ٴوندىرىس يەلەرى مەن ساۋداگەرلەردى تۇتقىندايدى. نيكولاەۆسك ستانتسيياسىن ورتەپ، قاراعانتۇپتەگى ماياكتى قيراتادى.
دوسان ساربازدارى جازالاۋشى وتريادپەن كەسكىلەسكەن شايقاس جۇرگىزە وتىرىپ، 1870 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا 3 000 ٴۇي بولىپ حيۋا حاندىعىنا ٴوتىپ كەتەدى. 1874 جىلى اۋىلىمەن قايتا ورالىپ، سام قۇمىنا قونىس تەبەدى. الايدا پاتشا تىڭشىلارى قايتا ورالعانىن حابارلايدى. دوسان اۋىلىن رەسەي ۇكىمەتىنىڭ انيچكين باستاعان ىزدەۋشى جاساعى قاپىدا قورشاپ الىپ، جارالى باتىردى قولعا تۇسىرەدى. دوسان فورت تۇرمەسىندە 2 جىلدان كەيىن قازا تاپتى. باتىردىڭ سۇيەگىن تۋعان جەرى بوزاششىعا جانعابىل (حالىق اقىنى ٴساتتىعۇل جانعابىلۇلىنىڭ اكەسى) باستاعان ٴبىر توپ ازاماتتار جەتكىزگەن.
دوسان باتىردىڭ ەرلىگىن اقتابان، بالاوراز، قالنيياز، ٴساتتىعۇل اقىندار جىرعا قوسقان. حالىق دوساندى وتە شاپشاڭ، نايزاگەر، ەرلىگى اقىلىنا ساي ايرىقشا جاراتىلعان جان رەتىندە سيپاتتايدى. ەل اۋزىنداعى اڭىزدار بويىنشا «قۇيعىتىپ شاۋىپ كەلە جاتىپ، تاقىر جەردەگى قويدىڭ قۇمالاعىن جارماي شانشىپ الىپ كەتەدى ەكەن»، «اتقىسى كەلىپ كوزدەگەندەرگە ول بىرنەشەۋ بولىپ كورىنەدى ەكەن» دەگەن اڭگىمەلەر وتە كوپ.
تاۋەلسىزدىك ٴۇشىن پاتشا وتارلاۋشىلارىنا قارسى كۇرەس تۋىن ماڭعىستاۋدا تۇڭعىش كوتەرگەن دوسان مان يسا ەسىمدەرى ەگەمەندى ەل اتانىپ جاتقان قازىرگى زاماندا وزدەرىنىڭ تۋعان جەرى ماڭعىستاۋ توپىراعىندا ەڭ ٴبىر قاسيەتتى، ەڭ ٴبىر قاستەرلى ەسىمدەر بولۋعا لايىقتى ەكەنى داۋسىز.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –363-363-بب؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا: 2018. –340-ب.
