حاقنازاردىڭ كەسەنەسى تۇركىستان وبلىسى سوزاق اۋدانى سوزاق اۋىلىنان 6 شاقىرىم وڭتۇستىكتە ورنالاسقان. بيىكتىگى 12 مەترگە دەيىن جەتەتىن ەسكەرتكىش 2012 جىلى قويىلدى.
حاقنازار حان 1538-1580 جىلدارداعى قازاق حاندارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇزاق بيلەگەن ٴتورتىنشى ۇلى حان بولىپ سانالادى. قاسىم حاننىڭ حانىق سۇلتان حانىمنان تۋعان بالاسى. قازاق حاندىعىنىڭ 300 جىلدىق تاريحىندا حاقنازارداي ۇزاق جىل ەل بيلەگەن حان بولعان ەمەس. ول قازاق حاندىعىن 42 جىل بيلەدى. ەل باسقارۋ، قيىن-قىستاۋ، اسكەري-ساياسي ىستەرى جاعىندا قاجىرلى دا قابىلەتتى قايراتكەر بولدى. ونىڭ ۇستىنە اسا كۇردەلى سىرتقى جاعدايلاردا
ديپلوماتييالىق دارىنى مول مايتالمان ەكەندىگىن كورسەتتى. حاقنازار حان تاققا وتىرعان سوڭ حاندىق ۇكىمەتتىڭ بيلىگىن نىعايتۋعا جانە كۇشەيتۋگە قاجىرلى قايرات جۇمسادى. وزىنەن بۇرىنعى تاحير حان جانە بۇيداش حان تۇسىندا بىتىراڭقى جاعدايعا تۇسكەن قازاق حاندىعىن قايتا بىرىكتىردى. حاقنازار حان تۇسىندا قازاق حاندىعى قايتا بىرىگىپ دامي ٴتۇستى. 1523-1524 جىلدارى جارىققا شىققان قازاق-قىرعىز وداعىن ۇزدىكسىز نىعايتتى، ٴتىپتى سول زاماننىڭ تاريحي دەرەكتەرىندە حاقنازار حان «قازاقتار مەن قىرعىزداردىڭ پاتشاسى»دەپ اتالدى. ول وسى قازاق-قىرعىز وداعىنا سۇيەنە وتىرىپ، موعولستان حاندارىنىڭ جەتىسۋ مەن ىستىقكول الابىن جاۋلاپ الۋ ارەكەتىنە تويتارىس بەردى.
حاقنازار حاندىق قۇرعان داۋىردە قازاق حاندىعىنىڭ سىرتقى جاعدايىندا اسا ٴىرى تاريحي وقيعالار ورىن الدى. حاقنازار حان قازاق حاندىعىنىڭ سىرتقى ساياساتىن وزگەرتتى. وزىنەن بۇرىنعى قازاق حاندارى ۇنەمى جاۋلاسىپ كەلگەن ماۋارانناحرداعى شايباني اۋلەتىمەن وداقتاستىق بايلانىس ورناتۋعا ۇمتىلدى. ورتا ازييانىڭ ەڭ ٴىرى قالالارىنىڭ ٴبىرى تاشكەنتتى باسىپ الۋعا باعىتتالعان اسكەري قيمىلدارىن توقتاتتى. ٴسويتىپ، شايباني اۋلەتىنەن شىققان بۇحارا حانى ابدوللا ٴىى مەن قازاق حانى حاقنازار «قاستاسپاي دوس بولىپ، ٴوزارا كومەكتەسۋ» جونىندە «انتتاستىق شارت» جاساستى. حاقنازار حاندىق قۇرعان داۋىردە قازاق حاندىعىنىڭ سىرتقى جاعدايىندا اسا ٴىرى تاريحي وقيعالار تۋدى. قازاق حاندىعى ماسكەۋمەن ساۋدا بايلانىستارىن ورناتىپ، ساياسي قارىم-قاتىناس جاسادى. قازاق حاندىعىنىڭ ارالىق ەتۋىمەن ماسكەۋ تۇركىستانداعى وزبەك حاندىقتارىمەن بايلانىستى جولعا قويدى. رەسەيمەن قاتىناستارىندا حاقنازار حان اكەسى قاسىمنىڭ جولىن ۇستاندى. پاتشا مۇراعاتىنىڭ تىزبەسىندە ٴىىى يۆاننىڭ قاسىم حانمەن بايلانىس جاساعانى تىركەلگەن. حاقنازار حان قاسىم حاننىڭ ولىمىنەن كەيىن ىدىراعان قازاق حاندىعىن بىرىكتىرە الدى، ونىڭ بيلىگىنىڭ سوڭىنا تامان حاندىق شەكاراسى باتىستا جايىق بويىمەن، سولتۇستىكتە ەسىل، نۇرامەن، شىعىستا شىڭعىستاۋمەن، بالقاشپەن جانە شۋوزەنىمەن ٴوتتى، وڭتۇستىكتە قازاق يەلىگى تاشكەنتكە تاياندى. حان تۇسىندا نوعاي، باشقۇرتتاردىڭ بىرازبولىگى قازاق حاندىعىنا قارادى. سىرتقى جاعدايلاردى ەل مۇددەسىنە پايدالانا ٴبىلدى. حاقنازار حان قازاق حالقىن بىرىكتىرىپ، مەملەكەتتىگىن نىعايتۋعا ايرىقشا ەڭبەك ٴسىڭىردى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –300-302-بب.؛قازاقتىڭ قاسىم، حاقنازار حاندارى تۋرالى تاريحي دەرەكتەر. الماتى: ٴۇش قييان، 2013. –388 ب.
