كەسەنە قوجا احمەت ٴياساۋيدىڭ رۋحاني ۇستازى بولعان ٴدىني قايراتكەر ارىستان بابتىڭ جەرلەنگەن جەرىنە سالىنعان. تۇركىستان وبلىسى وتىرار اۋدانى ٴشاۋىلدىر اۋىلى ماڭىندا ورنالاسقان. كەسەنەنىڭ سالىنۋ ۋاقىتى ٴحىV عاسىردىڭ ەكىنشى شيرەگى. ا.چەركاسوۆتىڭ جازبالارىندا ارىستان باب كەسەنەسى اۋليە جانە شاكىرتتەرى جاتقان ەكى بولمەدەن، سونداي-اق الدىنداعى باستىرمادان تۇرعانىن بۇلاردىڭ جوباسى ٴحىV عاسىردىڭ قۇرىلىسىنا ساي كەلەدى. كەسەنە ٴدالىزحانا، مەشىت، قۇبىراحانا، ازان شاقىراتىن مۇنارا سيياقتى جەكە بولمەلەردەن قۇرالعان. مەشىت قابىرعاسىندا مەككە باعىتىن كورسەتەتىن ويىق-ميحراب بار.
ۇستازداردىڭ ۇستازى ارىستان باب ٴحى عاسىردا ٴومىر ٴسۇرىپ، قازاقستان مەن ورتالىق ازييا اۋماعىندا يسلام ٴدىنىنىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتكەن، يسلامنىڭ سوپىلىق باعىتىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ٴبىرى جانە وڭتۇستىك قازاقستان اۋماعىنداعى وتىرار، سايرام، ياسى (تۇركىستان) جەرىندەگى سوپىلاردىڭ رۋحاني ۇستازى بولعان تاريحي تۇلعا. اڭىز بويىنشا، ارىستان باب مۇحاممەد پايعامباردىڭ ەلشىسى بولعان.
ارىستان بابتىڭ ومىرىنە قاتىستى دەرەكتەر مۇلدە از. تەك قانا قوجا احمەتتىڭ ٴياساۋيدىڭ «حيكمەتتەرىندە» ارىستان باب تۋرالى ٴبىر-ەكى اۋىز مالىمەت قانا كەزدەسەدى. قوجا احمەتتىڭ مالىمەتى بويىنشا، ارىستان باب 568-634 جىلدارى ٴومىر سۇرگەن قۇرايىش ٴابۋ باكىر سىدىق اۋلەتىنىڭ ۇرپاعى. 90-شى حيكمەتىندە «ارابتاردىڭ ۇلىعى كىرشىكسىز تازا زاتىڭىز» دەيدى.
ارىستان باب جونىندەگى اڭىز بويىنشا، دۇنيە سالعان سوڭ، ونىڭ دەنەسىن اق بۋراعا ارتىپ، ەركىنە جىبەرىپ، حالىق سوڭىنان ىلەسىپ، تۇيە شوككەن جەرگە ارىستان باب قويىلعان ەكەن. ارىستان باب كەسەنەسى عاسىرلار بويى ٴتۇرلى وڭدەۋ-جوندەۋدى باسىنان كەشىرگەن قۇرىلىس. كەيدە ارىستان بابتىڭ ٴحى-ٴحىى عاسىرلاردا ٴومىر سۇرگەنىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ، ونىڭ كەسەنەسى ارىستان باب دۇنيە سالعان سوڭ ىلە-شالا تۇرعىزىلعان دەگەن جورامال ايتىلادى. الايدا بىزگە جەتكەن قازىرگى كەسەنەدە ٴحىى عاسىردىڭ بەلگىلەرى جوق. بۇل ارادا ٴبىز يسلام ٴدىنىنىڭ العاشقى كەزدە قابىر ۇستىنە توبەسى جابىق قۇرىلىس تۇرعىزۋعا تىيىم سالعانىن ەستە ۇستاعانىمىز ٴجون. وسى تۇرعىدان قاراعاندا، ٴحىى عاسىردا ارىستان باب عيماراتىنىڭ بولماۋى دا مۇمكىن.
قازىرگى كۇنى بۇل جەر حالىقتىڭ ەڭ كوپ زييارات ەتەتىن قاسيەتتى ورىن. قازاق اراسىندا «ارىستان بابقا تۇنە، قوجا احمەتتەن تىلە» دەگەن ۇلاعاتتى ٴسوز بار
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –239-241-بب.؛ https://www.youtube.com/watch?v=vQFkra9IKiw; قازاق حالقىنىڭ تاريحي تۇلعالارى. 1-كىتاپ. –الماتى: ونەر، 2016. –314 ب.
