سەمەي پوليگونى قۇرباندارىنا ارنالعان «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتى

شىعىس قازاقستان وبلىسى سەمەي قالاسىنداعى تۇيەمويناق ارالىندا ورنالاسقان.

سەمەي يادرولىق پوليگونى – الەمدەگى ەڭ قايعىلى ورىنداردىڭ ٴبىرى. سەمەي پوليگونىندا اۋەدە جانە جەر بەتىندە سىناقتان وتكىزىلگەن يادرولىق زاريادتاردىڭ جالپى قۋاتى 1945 جىلى حيروسيماعا تاستالعان اتوم بومباسىنىڭ قۋاتىنان 2,5 مىڭ ەسە كوپ بولدى. سەمەي يادرولىق پوليگونى اۋدانىندا 456 جەر ٴۇستى جانە جەر استى يادرولىق سىناقتارىنىڭ وتكىزىلۋى ناتيجەسىندە اتموسفەراعا، گيدروسفەراعا جانە ليتوسفەراعا وتە ۇلكەن مولشەردە راديواكتيۆتى ماتەريالدار شىعارىلدى. تەك سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ عانا ەمەس، سوعان جاقىن جاتقان وراسان ۇلكەن اۋماقتار دا راديواكتيۆتى لاستانۋعا ۇشىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە سول اۋماقتاعى كوپتەگەن ٴتىرى اعزالار جانە تۇرعىن حالىقتار زارداپ شەكتى. سەمەي ماڭىنداعى رادياتسييالىق اسەر ايماعىندا تۇراتىن 500 مىڭداي ادام وسى سىناقتان ازاپ شەكتى.

«ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتىنىڭ قازاق حالقى ٴۇشىن ماڭىزى زور، سەبەبى ول 1949-1963 جىلدار ارالىعىندا جاسالعان يادرولىق سىناقتاردىڭ قۇرباندارىن بەينەلەيدى.

1991 جىلدىڭ 28 تامىزىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ٴا. نازارباەۆ سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىق شىعاردى. بۇل ەلىمىز ٴۇشىن الەم تاريحىنداعى ماڭىزدى وقيعا بولدى. پوليگون ورنىنا قويىلعان مەموريالدىق ەسكەرتكىش بەيبىتشىلىكتى، سوعىستىڭ بولماۋىن، بەرەكە مەن بىرلىكتى، وتكەن كۇننىڭ قاھارلى قاسىرەتىن بىلدىرەدى.

سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –461-462-بب.