شىعىس قازاقستان وبلىسى زايسان اۋدانىنىڭ اۋماعىندا شىلىكتى القابىندا ورنالاسقان. شىلىكتىدەگى ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تاريحى ب.د.د. VIII-Vٴىى عع. ساق زامانىنان باستاۋ الادى. ال، كەيىنگى قورعاندار ب.د.د. II-I عع. ٴۇيسىن، ب.د. VI-VII عع. تۇركى ەسكەرتكىشتەرىن قۇرايدى.
ەسكەرتكىشتەردى العاش 1909-1910 جج. گيدروتەحنيك گ.ن.بوكيي، ال 1949-1962 جج. شىلىكتى قورىمدارىندا پروفەسسور س.س.چەرنيكوۆ زەرتتەپ جانە ونىڭ قازعان №5 قورعاننان 524 التىن زات تابىلدى.
2003 جىلدان باستاپ قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن بىرىگىپ ارحەولوگ ٴا.تولەۋباەۆ جانە ٴا.ح.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى زەرتتەۋ جۇرگىزۋدە. شىلىكتى قورىمىندا قازىلعان وبالاردىڭ ىشىندە بايگەتوبە وباسى كولەمىنىڭ ىرىلىگىمەن جانە ارحيتەكتۋرالىق قۇرىلىسى وتە كۇردەلىلىگىمەن ەرەكشەلىنەدى. وبانىڭ ٴىرى كولەمى (بيىك. 4 ديام. 22 مەتر) وندا جەرلەنگەن ادامنىڭ قوعامدا وتە جوعارى مارتەبەگە يە بولعاندىعىن دالەلدەيدى. قيما اعاشتان سالىنعان ٴقابىرحانانىڭ كولەمى 33,6 شارشى مەتر. ٴقابىرحانانىڭ شىعىس بولىگىنە درومس-ٴدالىز ورنالاسقان. عالىمدار «ەل باسقارعان پاتشا جەرلەنگەن» دەپ بولجايدى. سەبەبى، وبانىڭ تونالعانىنا قاراماستان، ول جەردەن وتە باعالى زاتتار تابىلدى. «التىن ادام» كيىمى اشەكەيلەرىنىڭ ۇزىن سانى 4 جارىم مىڭنان استام. ٴىرى التىندار سانى 360 دانانى قۇرايدى.
ەسكەرتكىشتىڭ بىرەگەيلىگى: شىلىكتىنىڭ التىن اشەكەيلەرى ساق ونەرىندەگى ەڭ العاشقىسى بولىپ تابىلادى. ولار ادامنىڭ كوزى تىرىسىندە تاعۋعا ارنالعان. ساقتار باسقارۋشىسى ماڭىزدى مەرەكەلەر كەزىندە التىن قاپسىرمالارمەن بەزەندىرىلگەن كيىم كيگەن. بۇل مەرەكەلىك كيىمدى عالىمدار قالپىنا كەلتىرگەن.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –83-84 بب.
