Güney Kazakistan ili, Baydibek ilçesi, Şayan köyündeki Appak İşan mescidi, 19. yüzyılın sonundaki arkeolojik anıttır.
Bu mescid-medresenin inşatın Türkistan şehrinden kardeş işanlar, Kosım ile Kulatay başlatmışlar ve Kosım işanın oğlu Seyidahmet devam ettirmiş, torunu Appak işan tamamlamıştır. Babası Seydahmet'in oğluna başlangıçta ezan çağırarak verdiği adı Maksum’uydu ve o uzun boylu, zayıf ve yakışıklıydı. O her zaman beyaz elbise giyer ve dindar bir adamdı. Muhtemelen, bu yüzden halk onu Ak işan olarak adlandırırdı. İnsanlar mescid-medresenin açıldığını duyunca oraya akın etmeye başladılar. Bu küçük mescidte talebe okutabilmek için geniş odalara ihtiyaç duyduğundan, Seydahmet, Rus yetkililerden mescid-medrese inşa etmek için izin aldı. Mescid-medrese üç kompleksinin inşası birkaç yıl sürdü. Mescidte, dershane ile hücreler ayrı ayrı ve hepsi tek bir kare şeklinde inşa edilmiştir. Mescid-medrese yapımında ahşap malzeme kullanılmamıştır. Kubbeleri, Avrupa tarzı tavlanmış seramikten örülerek yapılmıştır. Mescid ve sundurma kemerler yay şeklindeki bir kaplama ile ayrılmış ve 35 kubbe yapılmıştır. Bu kubbeler o zamanlar bir hoparlör işlevi gördü.Kubbeler hangi taraftan baksak, birbirinden yüksek ve basamaklı olarak yapılmıştır. Ana kubbe uzaktan muhteşem ve çok görkemli olarak göze çarpıyor. Şayan'daki Appak işan mescid-medresesi bir zamanlar Kazakistan'ın en yüksek eğitim kurumlarından biriydi.
Kaynak: Kazakistan'ın Ülke Çapındaki Kutsal Objeleri. Nur-Sultan: Foliant, 2017,S. 288-290.
