اقىن مۇرات موڭكەۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرى اتىراۋ وبلىسى يندەر اۋدانى جارسۋات اۋىلىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي 3 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ٴبىرى بولىپ تابىلادى. 1993 جىلى ٴقابىر ۇستىنە كۇمبەزدى مازار تۇرعىزىلعان. كەسەنەنىڭ ىرگەتاسى – ٴبىرتۇتاس بەتون. قابىرعاسى اق ۇلۋتاسپەن قاپتالعان. مۇندا 2005 جىلى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
مۇرات موڭكەۇلى (1843-1906) – ايتىسكەر اقىن، جىراۋ. قازاق ادەبيەتى تاريحىنداعى ايتۋلى تۇلعالاردىڭ ٴبىرى، «زار زامان» اقىندارىنىڭ ىشىندەگى اسا بەلدى وكىلى. جاس شاعىندا بەلگىلى ەسەت شەشەننەن ونەگە الادى، باتىرلار جىرىن جاتقا ٴبىلىپ وسەدى. قازاق پوەزيياسىنداعى اسا قۇندى «ٴۇش قييان»، «ٴولىم»، «سارىارقا»، «قىز»، «ارعىماق سىيلاپ نە كەرەك؟»، «اتتان سۇلۋ بولار ما؟»، «جالعانشى ٴفاني جالعاندا»، ت.ب. كولەمدى شىعارمالاردىڭ اۆتورى.
مۇرات موڭكەۇلى ەسىمى ادەبيەت تاريحىندا ايتىس ونەرىنىڭ اسقان شەبەرى رەتىندە عانا ەمەس، سونداي-اق ۇلكەن ەپيك اقىن رەتىندە دە قالدى. ول 17 جاسىندا جىلقىشى اقىنمەن، 20 جاسىندا بالا ورازبەن جيىرما بەسىندە جاسكەلەڭ، جانتولى، شولپان، تىنىشتىق سىندى اقىندارمەن ايتىسىپ، شاڭ قاپتىرعان جەڭىمپاز اتانادى. وجەت مىنەزى، قاعىتپاعا جۇيرىكتىگى، تاپقىرلىعىمەن ەرەكشەلەنگەن موڭكەۇلى ٴاردايىم بيىكتەردەن كورىندى.
مۇرات موڭكەۇلى ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن اڭساپ، بوداندىققا قارسى جىر تولعادى. اتا قونىسىنىڭ وتارلاۋشى تالاۋىنا تۇسكەنىنە نالىعان اقىن ٴوزى تۋىپ وسكەن دالانىڭ كەشەگى كۇنىن ساعىنىشپەن ەسكە العان. ونىڭ «اۋەلى جەڭىپ ورىس ەدىلدى الدى، سارىتاۋ، اشتارحاننىڭ جەرىن الدى. ٴتامامى سۋ مەن نۋدى ورىس ۇستاپ، قازاقتىڭ مۇنان جۇتاپ شالىنعانى»، «قازاقتىڭ جەر-مۇراسى»، «كەڭ قونىس قايدان ىزدەپ تاپتىرادى؟» دەگەن جىر جولدارى اقىننىڭ وتانشىلدىق رۋحىنا دالەل بولادى.
سىپىرا جىراۋ، اسان قايعى، قازتۋعان، جيەمبەت، شالكيىز جانە تاعى باسقا دا تاريحي تۇلعالاردىڭ شىعارمالارى بىزگە مۇرات اقىننىڭ ايتۋىمەن جەتتى. اسىرەسە ماحامبەت ولەڭدەرىن جەتكىزۋدەگى ەڭبەگى ەرەكشە.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –153-ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –207-ب.
