بۇل كەشەن ماڭعىستاۋداعى باتىس قاراتاۋدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىندە (بيىكتىگى – 532 م)، اقتاۋ-تاۋشىق-شەتپە تاس جولى بويىنداعى جىڭعىلدى اۋىلى مەن تۇششىبەك ٴساناتورييىنىڭ ورتا جەرىندە ورنالاسقان. تاۋدىڭ باسىندا اداي باتىرعا 37 مەترلىك ەسكەرتكىش ورناتىلىپ، 2007 جىلى باتىرعا ارنالىپ «وتپان تاۋ» تاريحي-مادەني كەشەنى اشىلدى.
ەرتە زاماندا ەلگە جاۋ شاپقاندا كەڭ-بايتاق ماڭعىستاۋدى رۋ-رۋ بولىپ جايلاپ جاتقان حالىقتىڭ باسىن جيناپ، تۋعان جەرىن قورعاۋ ٴۇشىن وتپان تاۋدىڭ باسىندا ۇران وتىن جاققان. وتپان تاۋدىڭ باسىنان جاققان الاۋ وت سوناۋ ٴۇستىرتتىڭ ۇستىنەن كورىنەدى ەكەن. «وتپان تاۋ – جەرىمىزدىڭ ٴتورى، اداي اتا كەسەنەسى – ەلىمىزدىڭ ٴمورى» دەگەن ۇران وسى جەردىڭ بارلىق قۇدىرەتتىلىگىن سيپاتتايدى. وتپان تاۋ – باتىرلارىمىز بەن بيلەرىمىزدىڭ باسىن قوسىپ، اقىلداسىپ، ەلدىڭ تاعدىرىن شەشەتىن شەشىمدەر قابىلداعان جەر. اتالارىمىز وسى جەردە ەلدىڭ اماندىعىنا ساداقا بەرىپ، اللادان ۇرپاقتارىنا ساۋلىق تىلەپ، الىس جولعا اتتاندىرىپ وتىرعان. ەرتە زاماندا ادام بالاسىن سۋىقتان قورعايتىن پاناسى، ىستىقتان قورعايتىن كولەڭكە، جاۋىننان قورعايتىن شاتىر، جەل مەن داۋىلدان قورعايتىن ىقتاسىن بولعان.
«اداي اتا – وتپان تاۋ» رۋحاني تاريحي-مادەني كەشەنى تومەندەگىدەي بىرنەشە قۇرىلىستان تۇرادى: اقساراي – اداي اتامىزدىڭ اقورداسى؛ «ماڭعىستاۋ جانە جەتى جۇرت» تاقىرىبىنداعى تاس داۋىرىنەن وسى كۇنگە دەيىن مەكەندەگەن حالىقتار مەن تايپالاردىڭ تاريحى، مادەنيەتى بويىنشا جيناقتالعان مالىمەتتەر جۇيەلەنگەن ەكسپوزيتسييالىق كورمە زالى؛ اداي اتا كەسەنەسى؛ انا كەلبەتى ەسكەرتكىشى؛ اداي اتا ەلىنىڭ ەلتاڭباسى؛ تۇركى حالىقتارىنىڭ سيمۆولى – كوكبورى ەسكەرتكىشى؛ ۇران وتى؛ باتىرلار الاڭى؛ تۋ توبە.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –54-55 ب ب.
