كەشەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى شىمكەنت قالاسىنان وڭتۇستىككە قاراي 35 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. تالاس الاتاۋىنىڭ ٴبىر سىلەمى قازىعۇرتتىڭ بيىكتىگى – 1800 مەتر، جالپى ۇزىندىعى – 20، ەنى 10 شاقىرىمداي.
«كيەلى تاۋ»، «جەر جۇزىلىك توپان سۋ»، «نۇح پايعامباردىڭ كەمەسى» جونىندە الەمدىك ميفولوگييادا كوپتەگەن ٴدىني اڭىز-ٴاپسانا بار. ولار نەگىزىنەن يۋدەيلىك، حريستياندىق، يسلامدىق ٴتۇپنۇسقالاردان تاراعان. يسلامدىق پاراللەل نەگىزىندەگى «قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان» دەگەن قازاقى ميفولوگييالىق نۇسقانىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. بىرىنشىدەن، نۇح كەمەسىنىڭ تاۋدىڭ باسىنا توقتاعانىنىڭ ٴوزى قاراما-قايشى پىكىر تۋعىزادى. ويتكەنى، يسلام قاعيداتى بويىنشا، «مەن بارىڭنەن بيىكپىن» دەگەن وركەۋدەلىك بولماۋ كەرەك. ٴبىراق تاۋدىڭ اتى تاۋ، كەمە سول جەردە توقتاعان ەكەن، الاسا بولسا دا، ول جەر بەتىندەگى تاۋلاردىڭ قاسيەتتىسى سانالادى. ەكىنشىدەن، توپان سۋدان امان قالعان كەمەدەگى ٴتورت تۇلىكتىڭ تولدەرى قازىعۇرتتىڭ باسىنان ٴوسىپ-ٴونىپ، كوبەيىپ تاراعانى ايتىلادى. ۇشىنشىدەن، باسا نازار اۋداراتىن جايت – نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىنە بايلانىستى ميكروتوپونيمدەر قازىعۇرتپەن تىعىز بايلانىستى. قازىعۇرت تاۋىنىڭ باسىنداعى كۇنباتىس جاعىندا ازىراق تەگىس جەر بار. ول جەر «كەمە قالعان» دەپ اتالادى. «نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىنىڭ ٴىزى»، توپان سۋ تاسقىنى قايتقاننان كەيىن «نۇح پايعامباردىڭ جانە ونىڭ جانىنداعى ادامداردىڭ مەكەندەگەن ۇڭگىرى»، «پايعامباردىڭ ناماز وقىعان جەرى»، ۇڭگىردەگى «بەس ساۋساعىنىڭ ٴىزى»، «سۋ ىشكەن بۇلاعى» دەپ اتالاتىن توپونيمدەر بار. تورتىنشىدەن، قازاق ميفىندە «قۇداي باستا جەر مەن كوكتى جاراتقاندا قازىعۇرت تاۋى دا بىرگە جارالعان» دەيدى. «نۇح كەمەسى» توقتاعانعا دەيىن دە قازىعۇرتقا اۋليەلەر اياق باسقان، سوندىقتان «كيەلى تاۋ» دەپ تۇسىندىرىلەدى.
باقسىلار سارىنىندا قازىعۇرت اتا اۋليەلەر قاتارىندا ايتىلعان. س.سەيفۋللين كەلتىرگەن دەرەكتە: «قازىعۇرتتىڭ باسىنداعى ۇڭگىر – قازىعۇرت اتانىڭ مولاسى. ونىڭ بەلگىسى – شانشۋلى اعاش كوپكە شەيىن تۇرىپ كەلىپتى. جۇرت قازىعۇرتقا شىعىپ، ەدى. باسقا جەرلەردى بۇلت باسسا، قازىعۇرت باسىن بۇلت باسپايدى. ەگەر دە قازىعۇرتتىڭ باسىنا بۇلت شىعىپ، باسى كورىنبەي قالسا، قارييالار «قازىعۇرت قاراسىن كيدى» دەپ، قاتىندار كۇپاراسىن كيەدى دەيدى ەكەن، قازىعۇرتتىڭ باسىنداعى بۇلت جاۋماي كەتپەيدى دەپ، مالدارىن جيناپ، شاشىلعان دۇنيەلەرى بولسا، ۇيلەرىنە كىرگىزەتىن ەدى» دەپ جازىلعان.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:فوليانت، 2017. –36-38-بب.
