1994 جىلى «رايىمبەك» تاريحي-ەتنوگرافييالىق بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن ارقالى باتىردىڭ باسىنا ۇلكەن كەسەنە تۇرعىزىلدى. كەسەنە الماتى قالاسىنىڭ ورتالىق كوشەسىندە ورنالاسقان ٴمارمار تاستان ورناتىلعان تاريحي ەسكەرتكىش بولىپ تابىلادى. 1991 جىلى باتىر جاتقان كوشەنىڭ اتاۋى «رايىمبەك داڭعىلى» بولىپ وزگەرتىلدى.
بيىك كەسەنەنىڭ الدىندا كيەلى اق بۋرانىڭ شوگىپ جاتقان ٴمۇسىنى بار. ەل اۋزىنداعى اڭگىمەلەرگە قاراعاندا، بۇل ٴمۇسىننىڭ ٴمانىسى دە جوق ەمەس. رايىمبەك باتىر دۇنيەدەن وزار الدىندا ۇرپاقتارىنا: «دەنەمدى اق تۇيەگە ارتىپ، باسىن بوس جىبەرىڭدەر. سول قاي جەرگە شوكسە، سول جەرگە مەنى جەرلەڭدەر» دەگەن ەكەن. اماناتقا قييانات جاسامايتىن حالقىمىز باتىردىڭ سول تىلەگىن ورىنداپ، ٴمايىتى ارتىلعان اق بۋرانىڭ سوڭىنان ەرىپ وتىرادى. ۇزاق جولداردى باسىپ وتكەن بۋرا وسى كۇنگى كەسەنە تۇرعان جەرگە كەلىپ شوككەن ەكەن.
رايىمبەك تۇكەۇلى (1705-1785 كەيبىر دەرەكتەردە 1730-1805) – قولباسشى، باتىر، كوزىنىڭ تىرىسىندە-اق «كورىپكەل»، «اۋليە» اتانعان ادام. رايىمبەك باتىر جوڭعار باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەستە ەرلىك كورسەتىپ قانا قويماي، ەلشىلىك قىزمەتىن اتقارعان. كورەگەندىلىگىمەن ٴتيىمدى مامىلەلەرگە كەلىپ، ٴوز زامانىنا ساي ساياساتكەر بولا بىلگەن. اتاسى حانگەلدى باتىر XVIII عاسىردىڭ 1-جارتىسىندا جوڭعارلارعا قارسى كۇرەستە اتى شىعىپ، 1733 جىلى تولە، قودار بيلەر، ساتاي، بولەك باتىرلارمەن بىرگە ۇلى ٴجۇز قازاقتارى اتىنان ورىس پاتشاسىمەن اننا يوانوۆناعا ەلشى جىبەرگەن. ونىڭ ىشىندە رايىمبەك تە بار ەدى. رايىمبەك 17 جاسىندا جوڭعار باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەستە ەرلىك كورسەتىپ، باتىر اتاندى. قالماقتىڭ بادام، قورىن، اعاناس، سەكەر، ت. ب. حان، نويان، باتىرلارىن جەكپە-جەكتە جەڭىپ، قاراتاۋ ٴوڭىرى مەن جەتىسۋدى جاۋدان ازات ەتۋگە باسشىلىق جاساعانداردىڭ ٴبىرى بولعان. تورايعىر جانە سوگەتى تاۋلارى ارالىعىنداعى «ويرانتوبە» دەگەن جەردە وتكەن شايقاستا كوزگە ٴتۇستى.
رايىمبەك باتىر جايلى ەل ىشىندە اڭىز-اڭگىمە، جىرلار وتە كوپ. رايىمبەك زامانىندا ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جوعارى، ساربازدارىن جەڭىسكە جىگەرلەندىرە بىلگەن قازاقتىڭ بىلىكتى قولباسشىلارىنىڭ ٴبىرى بولعان. جان بەرىپ، جان الىسقان جاۋگەرشىلىكتى زاماندا اياق استىنان كۇتپەگەن قيىندىقتار پايدا بولىپ، قالىڭ قول تىعىرىققا تىرەلىپ، نە ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلمەي تۇرعاندا قولباسشى رايىمبەكتىڭ قينالماي جول تاۋىپ، اسكەردى امان الىپ شىققان تالاي ەرلىكتەرى ەل ەسىندە ساقتالىپ قالعان. سولاردىڭ ٴبىرى قامالىپ كەلىپ قالعان قالماق قولىنان ىعىسىپ بارىپ، جاۋىنگەرلەرى بۋىرقانىپ تاسىپ جاتقان ىلەگە تىرەلىپ، نە ىستەرىن بىلمەي تۇرعاندا قولباسشى رايىمبەكتىڭ كوزسىز ەرلىككە بارىپ، اسكەرىن وزىنەن امان وتكىزۋى. ول تالاي رەت شاعىن توپپەن جاۋ شەبىنە بارىپ، توسىننان ٴتيىسىپ، قارسى جاقتى ويران-توپان ەتىپ وتىرعان.
ايىرلى اسۋىنا تاياۋ تورايعىر تاۋىندا رايىمبەك باستاۋى بار. الماتى وبلىسىنىڭ ٴبىر اۋدانى رايىمبەك ەسىمىندە جانە اۋىلعا اتى بەرىلگەن.
سىلتەمە: 1. قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –318-321-بب.؛ 2. قاسيەتتى قازاقستان. 1-توم. –الماتى: «ارىس» باسپاسى، 2017. –201 ب.؛3. رايىمبەك باتىر. –الماتى: «ٴبىلىم» باسپاسى، 2005. –73-77بب.
