Baymırza Evliya Tenizbayoğlu türbesi, Kostanay ili, Jangeldin ilçesindeki kutsal mekanlardan biridir. Kalam-Karasu kırsal bölgesi, Şubalan köyünde yer almaktadır.
Baymırza Tenizbayoğlu (1741-1829), emperyal otoritelerin sömürge politikasına karşı mücadeleye öncülük eden bir kahramandır. Babası Tenizbay Babasoğlu, Malaysarı bahadır ile beraber Ulu Cüz’ü, Moğollardan koruyan bir kahraman idi. Baymırza, 13 yaşında babasından ayrılmıştır. Babası 6 oğluna miras dağıtırken, Baymırza’ya 12 örülü kamçı ile nice şavaşlarda kullandığı, savaş malzemelerini (kazak geleneğinde meşhur olan bes karu/beş silah) bırakmıştır. O 13 yaşında kardeşi tarafından öldürülen yolkesicinin cezası (kan hakkı) için Bi’lerin uyğuladığı "ölüm" cazasına kendisi katılmak ister. Sonra Argın kabilesinden Urkimbay Bi, kendisinin "Akmonşak" adlı atını Baymırza'ya sunarak: "Bu at ile kovalarsan yetişirsin, kaçarsan kurtulursun, atalarının ruhları seni korusun" diye dua etmiş (bata vermiş). Akmonşak atına binerek, eline puhlu mızrağını tutarak, Karaşa tepesinin üstüne çıkageldiğinde, karşı tarafın bilge aksakalları: “Bu çocuk çok hayaletli/ervahlı gibiymiş. Mızraklarının dibinde ağızı altı karış ve sırtı kocaman olan bir kaplan varmış. Kan dökmeden bir anlaşma yapalım” derler. Ancak, onları dinlemeyen bir grup, üç yenilmez kahramanlarını çıkarır. Baymırza bunları arka arkaya mızrağıyla gebertir ve bozkırı kanla boyar. O andan itibaren, kahramanlığıyla meşhur olmaya başlamış ve daha sonra ordu komutanı olmuştur. Baymırza evliya komşu Rusya'daki E. Pugaçev ayaklanmasını da desteklemişti. Tarihçi E. Bekmakhanov, Baymırza ve Pugaçev'in karşılıklı mektuplaşarak bir birleriyle sürekli haberleştiğinı yazar. Bu veriler, Baymırza evliyanın Rus hükümetinin sömürge politikasından memnun olmadığını ve karşı çıktığını kanıtlıyor.
Ayrıca, bahadırın falcılık ve çeşitli nörolojik hastalıkları tedavi etme yeteneği nedeniyle, halk, Baymırza bahadırı hayattayken "Baymırza evliya" olarak adlandırmıştır. Halk arasında "Baymırza’nın sofrası gibi bereketliymiş" anlamındaki söz de meşhur olmuş. Onun anlamı, Baymırza çok zengin bir adam olmasa bile, sofrası her zaman serilerek ve evinden adam eksik olmayan, misafirperver bir adam olmasından dolayı idi. Baymırza evliyanın türbesi, birkaç yüzyıl boyunca bir "kutsal mazar" olmuştur.Evliyanın mezartaşındaki işaret hala iyi korunmuş ve kutsal bir ziyaret yeri haline gelmiştir.
Kaynak: 1. Kazakistan'ın Ülke Çapındaki Kutsal Objeleri. Nur-Sultan: Foliant, 2017,S. 282.
- Atalar İziyle (Mergen kabilesinin şeceresi): Nur-Sultan, Sarıarka, 2013, S. 384;
- 3. Kutsal Kazakistan. 3. Cilt, Nur-Sultan, 2019, S.
