بايمىرزا اۋليە تەڭىزبايۇلىنىڭ كەسەنەسى قوستاناي وبلىسى جانگەلدين اۋدانىنداعى قاسيەتتى ورىنداردىڭ ٴبىرى. قالام-قاراسۋ اۋىلدىق وكرۋگى شۇبالاڭ اۋىلىندا ورنالاسقان. كەسەنەنى 2013 جىلى مەرگەن ۇرپاقتارى تۇرعىزعان.
بايمىرزا تەڭىزبايۇلى (1741-1829) – يمپەرييالىق بيلىكتىڭ وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى كۇرەستى باسقارعان باتىر. اكەسى تەڭىزباي باباسۇلىدا مالايسارىمەن تىزە قوسىپ ۇلى ٴجۇزدى جوڭعارلاردان قورعاعان باتىر بولعان. بايمىرزا اكەسىنەن 13 جاسىندا قالعان. اكەسى 6 ۇلىنا مۇرا بەرگەندە بايمىرزانىڭ قولىنا 12 ٴورىم دىراۋ قامشى مەن تالاي قان مايدانعا اسىنىپ شىققان ەر قارۋى بەس قارۋىن ميراس ەتىپتى. ول 13 جاسىندا اعاسىنىڭ سوققىسىنان ولگەن بارىمتاشىنىڭ قۇنى ٴۇشىن بيلەر كەسكەن «جان بەرۋ» جازاسىنا ٴوزى قاتىسۋعا نيەت بىلدىرەدى. سوندا ارعىن رۋىنان شىققان ۇركىمباي بي ٴوزىنىڭ «اقمونشاق» تۇلپارىن بايمىرزاعا ۇسىنىپ تۇرىپ «بۇل اتپەن قۋساڭ جەتەسىڭ، قاشساڭ قۇتىلاسىڭ، اتا-باباڭنىڭ ارۋاعى قولداسىن» دەپ باتا بەرىپتى. استىنا اقمونشاق اتتى ٴمىنىپ، قولىنا ۇكىلى نايزاسىن ۇستاپ، قاراشا توبەنىڭ ۇشار باسىنا بايمىرزا جارق-جۇرق ەتىپ شىعا كەلگەندە، قارسى جاقتىڭ داناگوي اقساقالى: «مىنا بالا وتە ارۋاقتى ەكەن. نايزاسىنىڭ تۇبىندە ازۋى التى قارىس، جون ارقاسى كۇجىرەيگەن جولبارىس جاتىر. قان توگىسپەي-اق كەلىسىمگە كەلەيىك، – دەيدى. الايدا الاسۇرعان توپ وعان كونبەي، جاۋىنان جەڭىلمەگەن ٴۇش باتىرىن شىعارادى. بايمىرزا ولاردىڭ بىرىنەن سوڭ ٴبىرىن نايزاسىمەن تۇيرەپ ٴتۇسىرىپ، قىردىڭ ٴتوسىن قان-جوسا قىلادى. وسى وقيعادان باستاپ ەرلىگىمەن كوزگە ٴتۇسىپ، كەيىن قول باستاعان باتىر بولعان. بايمىرزا اۋليە ىرگەلەس رەسەيدەگى ە.پۋگاچەۆ كوتەرىلىسىنە دە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان. تاريحشى ە.بەكماحانوۆ بايمىرزا مەن پۋگاچەۆتىڭ حات الىسىپ، حابارلاسىپ تۇرعاندارىن جازادى. بۇل دەرەك بايمىرزا اۋليەنىڭ رەسەي وكىمەتىنىڭ وتارشىلدىق ساياساتىنا نارازى بولىپ، قارسىلىق كورسەتكەنىن دالەلدەيدى.
باتىردىڭ كورىپكەلدىك جانە ٴتۇرلى جۇيكە اۋرۋىنا ۇشىراعان سىرقاتتاردى ەمدەۋ قاسيەتى بولعاندىقتان، حالىق بايمىرزا باتىردى كوزى تىرىسىندە-اق «بايمىرزا اۋليە» دەپ اتاپ كەتكەن. ەل اراسىندا «بايمىرزانىڭ ساباسىنداي بەرەكەلى ەكەن» دەگەن ٴسوز دە ساقتالعان. ونىڭ ٴمانىسى بايمىرزا اسىپ جاتقان باي كىسى بولماسا دا داستارقانى جينالمايتىن، ۇيىنەن ادام ارىلمايتىن قوناقجاي ادام بولعان. بايمىرزا اۋليەنىڭ كەسەنەسى بىرنەشە عاسىرلار بويى «قاسيەتتى مازار» بولىپ كەلەدى. اۋليەنىڭ باسىنا ورناتىلعان بەلگى قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن جاقسى ساقتالىپ، حالىق زييارات ەتەتىن قاسيەتتى ورىنعا اينالعان.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –282-ب.؛ اتالار ىزىمەن (مەرگەن رۋىنىڭ شەجىرەسى): –استانا: سارىارقا، 2013. –384 ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –208-ب.
