Anıt, Karagandı ili, Ulıtau ilçesi, Jezkazgan sehrinin 58 km kuzeybatısında, Karakengir nehrinin sağ kıyısında yer almaktadır. Kronolojik dönemi: 8-9 yüzyıllar arasıdır. Dombauıl geleneksel anıtı, 1946-1947'de Alkey Margulan liderliğindeki Orta Kazakistan arkeolojik seferi tarafından incelenmiştir.
Türbe binasının yüksekliliği 5 metreden fazla bir konik şekilinde dikdörtgen tabanı olan, taş levhalardan yapılmıştır. Kazaklar arasında bu tür yurtlara benzeyen kubbeli taş türbelere "üytaş/evtaş", "gövde" deniyordu. Alimlerin dediklerine göre, Dombauıl türbesi, Hunlar döneminde inşa edilmiş. Efsaneye göre, bu türbe ulu sazcı ve savaşçı Dombauıl ihtafına inşa edilmiştir. Ve kendisinin varlığı tarih ve mitle (masal-destan) ilişkilidir. Kazak halkının efsanelerine göre, Dombauıl, Naymankabilesine mensup bir kahramandır. Dombauıl, hayattayken Cuci Han'ın güvenilir bir arkadaşı ve Saray’ın keskin nişancı olma ihtimalı yüksektir. Çünkü, Cuci Han'ın mezarı ile Dombauıl Türbesi arasındaki mesafe çok yakındır. Dombauıl gibi kahramanın adını yücelten onun iki oğlu, Ket Buğa ileKel-Buğa, zamanın ünlü nağmeci/küyşis idi. "Aksak Kulan" nağmesinin/küyünün bestecisi Dombauıl oğlu Ket-Buğa olduğu yönünde varsayımlar var. Meşhur tarihçi Kurbangali Khalitoğlu’nun, "Segiz Oğuz" halkının nasıl kurulduğunu anlattığı hatıralarında ters damgalı kabilenin adı, Dombauıl olmuş.
Serik Gabdullin'e göre Dombauıl bahadır, Cengiz Han'ın sağ kolu olan etkili bir adam olduğu söyleniyor. Dombauıl'ı takdir eden ve niteliklerini anlayan Cengiz Han, onu en büyük oğlu Cuci’nin yanına, danışman olarak gönderir. Dombauıl Cengiz Han'ın her zaman yanında bulundurduğu keskin nişancısıydı. Han bir kulübe kurarak avlanmaya çıktığında Dombauıl her zaman onunla birlikte olurdu. Baytereğin (büyük, uzun çınar) üzerine konulan gümüş tengeyi atarak düşüren keskin bir nişancı, ünlü kahraman ve dombra ile kobyz çalan bir nağmeci/küyşi, bir besteci şahıs idi.
Kaynak: Kazakistan'ın Ülke Çapındaki Kutsal Objeleri. Nur-Sultan: Foliant, 2017, S. 160-161.
