دومباۋىل عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى

ەسكەرتكىش قاراعاندى وبلىسى ۇلىتاۋ اۋدانى جەزقازعان قالاسىنان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 58 شاقىرىم قاشىقتىقتا، قاراكەڭگىر وزەنىنىڭ وڭ جاعاسىندا ورنالاسقان.حرونولوگييالىق مەرزىمى:Vٴىىى-ٴىح عع. دومباۋىل عۇرىپتىق ەسكەرتكىشىن 1946-1947 جىلدارى الكەي مارعۇلان جەتەكشىلىك ەتكەن ورتالىق قازاقستان ارحەولوگييالىق ەكسپەديتسيياسى زەرتتەگەن.

كەسەنە عيماراتى بيىكتىگى 5 مەتردەن اساتىن كونۋس ٴتارىزدى (شوشاق ٴپىشىندى) ٴتورتبۇرىشتى نەگىزگە قويىلعان، تاس پليتالارىنان قالانعان. قازاق اراسىندا مۇنداي كيىز ۇيگە ۇقساتا سوزىپ بارىپ قۇمبەزدەلگەن تاس قەسەنەلەردى «ٴۇيتاس»، «ٴدىڭ» دەپ تە اتاعان. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە،دومباۋىل كەسەنەسى عۇندار بيلەگەن كەزدە سالىنعان دەپ ەسەپتەلەدى. اڭىز بويىنشا بۇل كەسەنە ۇلى سازگەر جانە جاۋىنگەر دومباۋىل قۇرمەتىنە سالىنعان ەكەن، ال ٴوزىنىڭ بولعانى تاريح پەن ميفپەن (ەرتەگى-اڭىزبەن) ۇشتاسادى. قازاق حالقىنىڭ اڭىز-ٴافساناسىنا سەنسەك، دومباۋىل نايماننان شىققان باتىر. دومباۋىل كوزى تىرىسىندە جوشى حاننىڭ سەنىمدى سەرىگى، ساراي مەرگەنى بولعانعا ۇقسايدى. سەبەبى، جوشى حاننىڭ مازارى مەن دومباۋىل كەسەنەسىنىڭ اراسى وتە جاقىن. دومباۋىلداي باتىردىڭ اتىن اسقاقتاتقان، ونىڭ قوس ۇلى– كەت-بۇقا مەن كەل-بۇقا زامانىندا داۋلەسكەر كۇيشى بولعان ەكەن. «اقساق قۇلان» كۇيىنىڭ اۆتورى دومباۋىلدىڭ ۇلى كەت-بۇقا دەگەن جورامالدار دا بار. ايگىلى تاريحشى قۇربانعالي حاليتۇلىنىڭ «سەگىز وعىز» ەلىنىڭ قالاي قالىپتاسقانىن بايانداعاندا تەرىس تاڭبالى تايپا اتى – دومباۋىل بولعان.

سەرىك ٴعابدۋلليننىڭ جازبالارى بويىنشا دومباۋىل باتىر شىڭعىس حاننىڭ وڭ جاق تىزەسىنەن ورىن العان ىقپالدى ادام رەتىندە ايتىلادى. دومباۋىلدىڭ قادىرىنە جەتىپ، ونىڭ قاسيەتىن ۇققان شىڭعىس حان ونى ۇلكەن ۇلى جوشىنىڭ قاسىنا اقىلشى ەتىپ قوسادى. دومباۋىل شىڭعىس حاننىڭ ۇنەمى جانىندا ۇستاعان اڭداسى، مەرگەنى ەكەن. حان سايات قۇرىپ اڭعا شىققاندا، دومباۋىل اركەز قاسىندا بولعان. بايتەرەك باسىنا ىلگەن كۇمىس تەڭگەنى كوزدەمەي تۇسىرەتىن عالامات مەرگەن، ايتۋلى باتىر جانە دومبىرا مەن قوبىزدان كۇمبىرلەتىپ كۇي توگەتىن كۇيشى، سازگەر ادام بولعان.

سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:

فوليانت، 2017. –160-161 بب.