Büyük Kılvet, Hoca Ahmed Yesevi'nin yaşamıyla ilişkili tarihi bir yer, yeraltı mekan, tasavvuf merkezi olarak sayılır ve 12. yüzyıldaki anıt/heykeldir.
Peygamberlik yaşına (63 yaş.) ulaşan Hoca Ahmed Yesevi yeraltına girerek, hayatının geri kalanını bu “Kılvet”te geçirmişti. Kılvet, 12. yüzyılda inşa edilmiş ve 20. yüzyılın ilk yarısına kadar sürekli faaliyet gösteren, kısmen yer altında yapılmış Ortaçağ dini yapılarından biridir.
Alimlere göre, "Kılvet" sözcüğü Arapça "halvatun" kelimesinden türer, yani tecrit, inzivaanlamında, bu dünyadan ayrı, tek başına Yaratıcı’ya, ibadet etme yeri anlamına gelir. Hoca AhmetYesevi, bu Kılvet'te birçok talebe yetiştirdi ve Divan-i Hikmet gibi eserini yazmıştı.
Yesevi türbesine 150 metre mesafede yer alan kılvet binası, geniş, düz çatılı ve iki kapısı vardır. Yeraltı mescidi üç kaplıdır ve toplam oda sayısı 18'dir. Kılvet dini törenler ve ekonomik işler için yapılan odalardan oluşmaktadır. İbadet yeri birkaç aşamada inşa edilmiştir ve en eski kısmı 4 metre derinliğe sahip küçük bir oda olan Gar (12. y.y)’dır. Duvarı ve kubbesi, kare tuğladan yapılmış, eski bir “eğrik” sistemi ile inşa edilmiştir. Duvarında, mum koymak için yapılan küçük boşluklar vardır. Dar merdivenleri ile namaz salonuna bağlanır. Son salonda büyük bir ev, çatısında da havalandırma şanırağı/çatısı vardır. Arkeolojik araştırmalar sonucu, küçük ve orta salonlar, kılvet inşatının ikinci aşamasında (15-17. y.y), diğer binalar 18-19. yüzyıllarda inşa edilmiştir.
Kaynak: Kazakistan'ın Ülke Çapındaki Kutsal Objeleri. Nur-Sultan: Foliant, 2017,S. 210.
