بايعوزى باتىر كەسەنەسى (ٴحىح) – قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانى جامان سارىسۋ وزەنىنىڭ بويىندا اعادىر كەنتىنەن سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 50 شاقىرىم، جىلاندى بولىمشەسىندە ماڭىندا ورنالاسقان تاريحي ەسكەرتكىش. بايعوزى باتىر جاتقان جەردى حالىق «باتىر باسى» دەپ اتايدى.
بايعوزى نايمانتايۇلى (1705-1803) – قازاق حالقىنىڭ ەلدىگى مەن ەركىندىگىن قورعاۋ جولىندا جوڭعار (قالماق) شاپقىنشىلىعىنا قارسى جۇرگىزىلگەن سوعىستا ەرەن ەرلىكتەر جاساپ، ٴيىسى قازاققا داڭقى جايىلعان باتىرلاردىڭ ٴبىرى. اكەسى نايمانتاي باتىر سۇتەمگەنۇلى تاۋكە حاننىڭ باس باتىرلارىنىڭ ٴبىرى بولعان (بەيىتى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ ىرگەسىندەگى قورىمدا). بايعوزى باتىردىڭ شەشەسى شولپان كىشى ٴجۇزدىڭ جەتى رۋىن بيلەگەن تارحان ەسەت باتىردىڭ (1667-1749) تۋعان قارىنداسى. اكەلى-بالالى باتىرلار ەسىمى جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى ازاتتىق كۇرەسىندە قاتار شىققان. بايعوزى العاش əكەسى نايمانتايعا ەرىپ، جاۋعا اتتانعاندا جاسى ون سەگىزدە ەكەن. بۇل 1723 جىل بولسا كەرەك. سول جىلى قىس قاتتى بولىپ، قازاق دالاسى “اق مەشىن” جۇتىنا ۇشىرايدى. جۇتتان تۇرالاپ شىققان ەلگە جوڭعاردىڭ 70 مىڭداي əسكەرى تۇتقيىلدان لاپ قويادى.
قازاق پەن قالماق جاساقتارىنىڭ اراسىندا بولعان شايقاستاردىڭ بەل ورتاسىندا بولىپ، ەرەن ەرلىكتەر كورسەتكەن بايعوزى باتىردىڭ نەبىر عاجايىپ وقيعالارى ش.ٴۋاليحانوۆتىڭ، مəٴشھۇر-ٴجۇسىپ كوپەەۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە، جاناق، شوجە سيياقتى اقىن-جىراۋلاردىڭ جىر-تولعاۋلارىندا كەزدەسەدى. ش.ٴۋاليحانوۆ ٴوزىنىڭ «حVٴىىى عاسىردىڭ باتىرلارى تۋرالى تاريحي اڭىز» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىندە جوڭعارلارمەن بولعان ٴبىر ۇرىستا بايعوزى قالماقتىڭ تۋ ۇستاعان باسشى باتىرىن ساداقپەن اتىپ ٴتۇسىرىپ، جاۋدىڭ بەتىن قايتارىپ، ابىلاي حان مەن شاقشاق جانىبەك باستاعان قازاق قولىن جەڭىلىستەن ساقتاپ، كۇتپەگەن جەڭىسكە جەتكىزگەنىن سيپاتتاي كەلىپ: «تاراقتى بايعوزى باتىرلىعىن وسىلاي باستايدى جانە سودان بىلاي ونىڭ اتاعى ايگىلى بولادى» دەپ جازدى.
بايعوزى باتىردىڭ باياۋ دەپ اتالاتىن جاقىن اپكەسىنەن قانجىعالى بوگەنباي باتىر تۋادى. سونداي-اق باتىردىڭ شاكى دەگەن نەمەرە قىزىنان ايگىلى قوبىزشى ىقىلاس دۇكەنۇلى تۋسا، بايعوزىنىڭ ٴوز كىندىگىنەن تۋعان قويسانا دەگەن قىزى شۇبىرتپالى اعىباي باتىردىڭ تۋعان اناسى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:فوليانت، 2017. –334-335 بب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا، 2019. –117-ب.
