بايزاق باتىر كەسەنەسى جامبىل وبلىسى بايزاق اۋدانى سارىكەمەر اۋىلىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي 4 شاقىرىم جەردەگى «بايزاق سۇرەسى» دەگەن جەردە ورنالاسقان. جەرلەنگەن ٴقابىرى حح عاسىردىڭ باسىنا قاراي تولىعىمەن قيراعان. ونىڭ ورنىنا 2000 جىلى ٴمونوليتتى بەتوننان جەرگىلىكتى ٴداستۇرلى عۇرىپتىق ساۋلەت ونەرىنە ٴتان كەسەنە سوعىلدى.
كەسەنە التى قىرلى بولىپ، اشىق ٴتۇستى كۇيدىرىلگەن كەسەكتەن ورىلگەن. ٴۇستى بيىك باراباندى، سفەرالى، ٴبىر كۇمبەزدى، ورتالىق كومپوزيتسييالى بولىپ، مەتال قۇرىلىم ارقىلى جابىلعان. سىرتقى قاسبەتىندە كەسەنەدەن جىڭىشكەلەۋ كەلگەن اركالى كىرەبەرىس قاقپاسى بار. كەسەنەدە بيىكتىگى 0,9 م قۇلپىتاس پەن ٴمارمار تاقتا ورناتىلعان. قۇلپىتاس ەسكى ٴقابىردىڭ كىرپىشتەرىنەن قالانعان.
بايزاق مامبەتۇلى (1789-1864) – باتىر، بي، قازاق حالقىنىڭ قوقان امىرشىلەرىنە قارسى كۇرەستىڭ بەلسەندى مۇشەسى. ابىلاي حاننىڭ سەنىمدى سەرىگى، اتى اڭىزعا اينالعان مامبەت قۇنداسۇلى باتىردىڭ ۇلى. بايزاق جاس كەزىنەن ەرەكشە ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى مەن دارىنىنىڭ ارقاسىندا ەل-جۇرتى مەن رۋلاستارى اراسىندا جوعارى بەدەلگە يە بولعان. قوقان ۇكىمەتى تاراپىنان دا قۇرمەتكە يە بولىپ، وعان سالىق تولەۋدەن بوساتۋعا قۇقىق بەرەتىن قۇرمەتتى «داتقا» اتاعىن بەرگەن.
بايزاق باتىر كوشپەلى مالشىلار اراسىندا وتىرىقشىلىق پەن سۋارمالى ەگىنشىلىكتى يگەرۋ ۇدەرىستەرىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە دە بەلگىلى. 1860 جىلى بايزاق داتقا قوقان اسكەرلەرىمەن بىرگە گەنەرال گ.ا.كولپاكوۆسكيي باستاعان ورىس اسكەرلەرىمەن بولعان ۇزىناعاش ۇرىسىنا قاتىسقان، كەيىن تۋعان جەرىنە ورالىپ، قوقاندىقتارمەن تىعىز بايلانىستا قىزمەت اتقارادى. قوقان ۇكىمەتىنىڭ جەرگىلىكتى كوشپەلى حالىققا كورسەتكەن ەزگىسىنە شىداماعان ول1864 جىلى جازدا اۋليەاتا ماڭىنا ورنالاسقان ورىس اسكەرلەرىنە بالاسى اقمولدا ارقىلى قوقاندىقتارعا قارسى كۇرەستە بىرىگۋگە ۇسىنىس جەتكىزدى. قازاق ٴبيىنىڭ مۇنداي ارەكەتى تۋرالى بىلگەن قوقان بيلەۋشىسى مولدا ٴالىمقۇل بايزاقتى ۇستاپ تاشكەنتكە الىپ كەلۋىن بۇيىردى. وسى جىلى ٴالىمقۇلدىڭ جەكە بۇيرىعىمەن 75 جاستاعى بايزاق داتقانى تىرىدەي زەڭبىرەكتىڭ اۋزىنا بايلاپ، اتىپ ولتىرەدى.
ەل اراسىندا باتىردىڭ ەسىمى مەن ەرلىگى دارىپتەلىپ، ونەگەلى ٴومىرى كەڭىنەن ناسيحاتتالۋدا. باتىردىڭ باسىنا ورناتىلعان كەسەنە قاسيەتتى ورىنعا، كوپشىلىك ٴمىناجات ەتەتىن نىساننىڭ بىرىنە اينالعان.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –358-360 بب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا، 2019. –29-ب.
