قاراقوجا مەشىتى قازاق دالاسىنداعى ٴبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا (1941) دەيىن ەلگە قىزمەت ەتكەن، يماندىلىققا تاربيەلەيتىن كيەلى ورىنداردىڭ ٴبىرى بولعان. بۇگىنگى كۇنى تالاس وڭىرىندەگى ەڭ كورىكتى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ساناتىنداعى بۇل مەشىت 1909 جىلى سالىنعان. ول جامبىل وبلىسى تالاس اۋدانى ويىق اۋىلىنا قاراستى سەيىلبەك ەلدى مەكەنى ماڭىنداعى تەگىس جازىقتا ورنالاسقان. مەشىت قۇرىلىسىنا 1945 جىلدان باستاپ ارنايى ماماندار تاراپىنان عىلىمي-زەرتتەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
قاراقوجا مەشىتى ٴحىح عاسىرداعى شۋ-تالاس ٴوڭىرىنىڭ ساۋلەتتىك قۇرىلىس ۇلگىسىندە بەزەندىرىلگەن. قۇرىلىسى ٴتورتبۇرىشتى، كۇيدىرىلگەن كەسەكتەن ورىلگەن. شىعىس قاپتالى اركالى ايۆا، ٴۇستى بىردەي كولەمدەگى توعىز كۇمبەزبەن كوركەمدەلىپ جابىلعان. تەك زالدىڭ ميحراب قۋىسى ورنالاسقان تۇسىنىڭ كۇمبەزى ٴبىرشاما بيىكتەۋ. بۇل ٴدىني قۇرىلىستىڭ كولەمدى جوباداعى ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە كورسەتىپ تۇر. بيىك ەمەس قاسبەتى قىش كىرپىشپەن قالانىپ، سىلانعان. ورتالىق ميحرابتا جۇمىستىڭ حيدجرا جىل ساناۋى بويىنشا 1327 جىلى ورىندالعاندىعى جازىلعان.
زامانىندا قاراقوجا مەشىتىن سالۋعا جۇپان انا ىقپال ەتكەن. جۇپان انا تەكتى اۋلەتكە كەلىن بولىپ، باتا دارىعان، جۇبايىنان جاستاي جەسىر قالسا دا قايسارلىق تانىتىپ، وسى تاريحي نىساندى تۇرعىزۋعا باسشىلىق جاسايدى. اۋەلى تاشكەنگە بارىپ، سول جەردەن ۇستا-شەبەرلەر اكەلىپ وسى مەشىتتى سالدىرادى. مەشىت قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ ون ٴتورت جاسار قاراقوجانى سول جەرگە يمام ەتىپ تاعايىندايدى. مەشىتتى سالدىرۋ بارىسىندا سول ماڭداعى حالىقتى دا ساۋاپتى ىسكە جۇمىلدىرعان.
مەشىت – بولتىرىك شەشەن مەموريالىمەن قاتارلاس ورنالاسقان ٴبىر كەشەندى قۇرايتىن، كوپشىلىكتىڭ ٴجيى كەلىپ ٴتاۋ ەتەتىن قاسيەتتى ورىنداردىڭ ٴبىرى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –222 ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –56-ب.؛ دادەباەۆ ج. تالاس اڭىزدارى. –الماتى، 2002. –72 ب.؛ قاراقوجا مەشىتىن سالدىرعان كىم؟ // عۇمىر دارييا.- №12. –29 ماۋسىم، 2017.
