تۇركى داۋىرىنە جاتاتىن عۇرىپتىق كەشەننىڭ قۇرامىنا جامبىل وبلىسى مەركى اۋىلىنىڭ سولتۇستىك شەتىندەگى وبالى قورىم مەن پەتروگليفتەر جانە ساندىق شاتقالىندا ورنالاسقان تۇركى داۋىرىنە جاتاتىن عيباداتحانا مەن باسقا دا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش نىساندارى كىرەدى. ساق تايپالارىنىڭ جەرلەۋ ورىندارى مەن ورتاعاسىرلىق تۇرىك داۋىرىنە دەيىنگى ارالىقتى قامتيتىن تاس مۇسىندەر، جارتاس سۋرەتتەرى مەن تاڭبالاردى قامتيتىن كونە عۇرىپتىق ەسكەرتكىشتەر تۇتاس كەشەندى قامتيدى.
ەجەلگى تۇرىكتەر زاڭعار كوكتى، جەر مەن سۋدى تىرشىلىكتىڭ كوزى دەپ بىلگەن. ولار بار بولسا مولشىلىق بار، ال ونىڭ قۇدايى ۇماي دەپ قۇرمەت كورسەتكەن. بارلىق قورشاعان ورتا: تاۋ، بۇلاق، اعاش، جان-جانۋارلاردىڭ رۋحى بار دەپ سانالىپ، تابىنۋ نىساندارى بولدى. سوندىقتان ولار تىرشىلىگىنە جايلى مەكەندى كيەلى جەر ساناپ، قۇرمەت تۇتتى. اتا-بابالارىنىڭ قۇرمەتىنە ارناپ تاس مۇسىندەر مەن بالبالدار ورناتتى. ول جەردە تابيعي جانە ومىرلىك تسيكلدىڭ قايتالانىپ كەلەتىن ۋاقىتتاردا، جىل مەزگىلى اۋىسقان كەزەڭدەردە مەيرامدار وتكىزىپ، وسى ٴبىر ەرەكشە ساتتەردى ەسكە سالارلىق سۋرەتتەر سالعان. كەيىن وسى جەرگە كەلىپ سالت-جورالعىلار وتكىزىپ، ەسكە العان. مىنە، ٴدال وسىنداي تاريحى تەرەڭ، تابيعاتى تاماشا، قاسيەتتى ٴوڭىردىڭ ٴبىرى – مەركى جەرى. وسىناۋ ولكەنى باعزى زامانداردان بەرى مەكەن ەتكەن ەجەلگى تۇرعىنداردىڭ ارتىندا تۇرمىسى مەن تىرشىلىگىنەن حابار بەرەتىن ەسكەرتكىشتەر قالعان.
ورتالىق ازييانىڭ دالالىق مادەنيەتىنە ٴتان جەرلەۋ ورىندارى مەن قايتالانباس ونەر تۋىندىلارى تۇركى حالىقتارىنىڭ ەرەكشە كۋلتتىك جانە مەموريالدىق ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلادى. تۇرىك قوعامىنىڭ وكىلدەرى ۇلى تۇلعالار ومىردەن وتسە دە ٴوز ۇرپاقتارىنا قامقورلىق جاسايدى دەپ سەنگەن، سوندىقتان ولاردىڭ تاڭىرىنە ۇشىپ كەتكەن رۋحىنا تابىنۋدىڭ باستى ماقساتى قوعامداعى تىنىشتىق پەن امان-ساۋلىقتى ساقتاۋ تۋرالى جالبارىنۋ راسىمدەرىن عۇرىپتىق كەشەندەردە وتكىزدى.
كەشەن وبلىستىق جەرگىلىكتى ماڭىزى بار مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ تىزىمىنە جانە 2017 جىلى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافيياسى» جوباسى بويىنشا جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ەنگەن.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –130-133 بب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا، 2019. –70-ب.a
