كەسەنە قوستاناي وبلىسى سارىكول اۋدانى كرىلوۆ اۋىلىنان 12 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. باراق باتىر جانۇزاقۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرىندەگى بۇرىنعى كەسەنەسى جاڭارتىلىپ، 1996 جىلى 13 شىلدەدە سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
كەسەنە پورتالدى-كۇمبەزدى. كۇمبەزى دۋلىعا ٴپىشىندى. نەگىزگى قاسبەتى وڭتۇستىك-باتىسقا قاراي قاراعان. ٴۇش اركامەن بەزەندىرىلگەن، ورتاڭعى اركاعا جەرلەنگەن كەزدەن ساقتالعان اراب قارىپتەرىمەن تاس تاقتا ورناتىلعان. ونىڭ سولتۇستىك-شىعىس قابىرعاسىندا ٴقابىر ۇستىندەگى تاقتانىڭ فراگمەنتتەرى ورنالاسقان.
باراق باتىر جانۇزاقۇلى – (1717 جىلى، كەيبىر دەرەكتەردە 1722) قازىرگى قوستاناي وبلىسى, جانگەلدين اۋدانى, الدييار اۋىلىندا تۋعان. اكەسى جانۇزاق قارابالۋان ەسىمىمەن ٴماشھۇر بولعان تۇيە بالۋان. اناسى – جاسقان اتاقتى تولە ٴبيدىڭ جيەنى. باراق جانۇزاقۇلى 1740-1758 جىلدارى قازاق جەرىن قالماق باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋ جولىنداعى شايقاستارعا جانە ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا قاتىسقان. ابىلاي حاننىڭ سەنىمىن اقتاعان باتىرلارىنىڭ ٴبىرى. شايقاستاردا باراق باتىر قولباسشىلىق، تاپقىرلىق، ايلاكەرلىك تالانتىمەن كوزگە تۇسەدى. باتىرلىعىمەن قاتار، ەمشىلىك، كورەگەندىك قاسيەتتەرىمەن دە حالىققا كەڭ تانىلعان. اتتان قۇلاپ، بەلىن، اياق-قولىن سىندىرعان ادامداردىڭ سۇيەكتەرىن ورنىنا سالىپ، تەرىگە، كيىزگە وراپ تەز جازادى ەكەن.
قازاق جەرى اراسىنداعى بەكىنىستەردى قورعاپ، سوعىس ٴورتىنىڭ شىقپاۋىن قامتاماسىز ەتكەنى ٴۇشىن ابىلايحان باراققا وتە ريزا بولىپ: «ٴوزىڭ باتىر، ٴوزىڭ اۋليە ەكەنسىڭ عوي. سەنى ەل ەمشى باتىر، باقسى باتىر دەۋشى ەدى. مەن «اۋليە باتىر» دەپ ايتامىن»، – دەگەن ەكەن.
1782-1783 جىلدىڭ قىسىندا شەكارا شەبىنىڭ ىشكى جاعىندا كازاكتار قازاقتاردىڭ 4 مىڭنان استام جىلقىسىن كۇشپەن تارتىپ الدى. قىستىڭ وتە سۋىق بولۋى جاعدايدى ودان سايىن قيىنداتىپ جىبەردى. جۇت باستالدى. دالا تۇرعىندارىنىڭ 10 000-نان استام جىلقىسى مەن سيىرى قىرىلىپ قالدى. مىنە وسىنداي قيىن-قىستاۋ جاعدايدا كىشى ٴجۇزدىڭ شەكارا شەبىنە تاياۋ اۋىلدارىندا بۇقارالىق قوزعالىس باستالىپ، ول كوپ ۇزاماي ۇلت-ازاتتىق كۇرەسىنە ۇلاستى. 1783 جىلدىڭ كوكتەمىندە قازاقتار ورال شەكارا شەبىنە گيريال بەكىنىسىنە ورىنبوردىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا شابۋىل جاساي باستادى. ورىنبور كومەندانتى قازاق دالاسىنا ورىنبور كازاقتارىنىڭ جازالاۋشى اسكەرلەرى مەن باشقۇرتتاردىڭ 1500 ساربازىن جىبەردى. قازاق كوتەرىلىسشىلەرى ولارعا تاباندىلىقپەن قارسىلىق كورسەتتى. 1785 جىلى قازاق جاساقتارى تومەنگى ورال شەكارا شەبىنىڭ ايماعىندا سىرىم داتۇلى 2700 ساربازىمەن، باراق جانۇزاقۇلى 2000 سارزابىمەن تىلەنشى باتىر 1500 ساربازىمەن پاتشا ۇكىمەتىنىڭ اسكەرلەرىمەن كەسكىلەسكەن شايقاسقا ٴتۇستى.
باراق باتىر 93 جاسىندا دۇنيەدەن وزعان. ۇرپاقتارىنا وسيەت ەتىپ: «مەنى الىپ بارا الساڭدار،تۇركىستانعا احمەت ٴياساۋيدىڭ كەسەنەسىنە، اكەمنىڭ
جانىنا جەرلەرسىڭدەر، ەگەر الىپ بارا الماساڭدار ٴوز جەرىمنىڭ شەكاراسىنا قويىڭدار، ۇرپاقتارىما قورعان بولىپ جاتارمىن»، – دەگەن ەكەن. ەكى عاسىردان ارتىق ۋاقىت بويى بۇكىل سولتۇستىك، ورتالىق قازاقستان جانە رەسەيدىڭ بىزبەن
شەكاراداعى وبلىستارىنان قازاقتار، جالپى مۇسىلمان قاۋىمى كەلىپ، سارىكول اۋدانى ايماعىندا ورنالاسقان باراق باتىردىڭ زيراتىنىڭ باسىنا تۇنەپ، قۇربان شالىپ، كۇران وقىتادى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017.
-181 ب.؛ كۋستانايسكايا وبلاست. ەنتسيكلوپەدييا. –الماتى، 2006. –س. 243-244.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –206-ب.
