ٴدىني نىسان قوستاناي قالاسى، ٴال-فارابي داڭعىلىندا ورنالاسقان.
مۇسىلماندار مەشىتى نەمەسە اقمەشىت اتالاتىن عيمارات XIX ع. سوڭىنداعى ەرەكشە ٴدىني ساۋلەتتىك ەسكەرتكىش بولىپ تابىلادى. مەشىت جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قايىرىمدىلىق ەسەبىنەن سالىنعان. جاڭا مەشىتكە نەگىزگى قارجىنى اراقاراعاي بولىسى ٴمىنايدار قىلىشباەۆ، ەسەنتاي قاجى، نۇرجان اقىن، كارىم، لەكەر قاجى سەكىلدى قازاق بايلارى جيناپ، ترويتسكىدەگى «اعايىندى ياۋشەۆتەر» ساۋدا ٴۇيىنىڭ وكىلى بەلگىلى تاتار كوپەسى ٴابدۋالى احمەدحانۇلى ياۋشەۆكە جىبەرەدى. بۇدان كەيىن قۇرىلىسقا قاجەت كەرەك-جاراقتار كەلە باستايدى. مەشىت قۇرىلىسىنا 1000-عا جۋىق ادام قاتىسقان. ورنەگىن جاساپ، اشەكەيلەۋ ٴۇشىن سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنان ماماندار، سۋرەتشىلەر جانە قازان قالاسىنان شەبەرلەر شاقىرىلعان. ولاردىڭ جاتار ورنى، تاماعى اراقاراعاي بولىسىنىڭ موينىندا بولادى. 1893 جىلى مەشىتتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ، پايدالانۋعا بەرىلەدى.
مەشىت كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن سالىنعان. مەشىت اۋماعى – 844,3 شارشى مەتر، ٴبىر مۇنارالى، ەكى قاباتتى، كۇمبەزىنىڭ بيىكتىگى – 18,890 شارشى مەتر، مۇناراسىنىڭ بيىكتىگى –22,745، 1000 ادامعا ارنالعان. بيىكتىگى 6 م بولاتىن مەشىت عيماراتى بولىنگەن. مەشىتتىڭ جارتىلاي دوڭگەلەك شىعىڭقى جەرى ازان شاقىراتىن بيىك مۇنارامەن اياقتالادى.
مەشىت 1930 جىلعا دەيىن بارلىق مۇسىلماندارعا قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە مەشىت كلۋب رەتىندە قولدانىلدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى عيماراتتا ەۆاكۋاتسييالىق پۋنكت، سوعىستان كەيىن مۇندا جككت (جاس كورەرمەندەر كينوتەاترى) ورنالاستى. 1980-1991 جىلدارى عيماراتقا وبلىستىق فيلارمونييا جايعاستى. 1991 جىلعى 1 قاراشادا مەشىت حالىققا قايتارىلدى. 2002 جىلى مەشىتكە كورنەكتى ٴدىني عالىم مارال يشان قۇرمانۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلدى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –287 ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –201-ب.
