«بوكەي ورداسى» تاريحي-مۋزەي كەشەنى باتىس قازاقستان وبلىسى ورتالىعىنان 550 شاقىرىم جەردەگى بوكەي ورداسى اۋدانى حان ورداسى اۋىلىندا ورنالاسقان. ىشكى قازاق نەمەسە بوكەي ورداسى بوكەي نەگىزىن قالاپ، جاڭگىر جاڭارتقان تاريحي مەكەن. تاريحي-مۋزەي كەشەنىنىڭ اۋماعىندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالعان جانە مەملەكەتتىك قورعاۋعا الىنعان ٴحىح ع. تاريح جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلاتىن تاريحي عيماراتتار بىرىكتىرىلگەن.
1828 جىلى سالدىرعان حان جاڭگىر سارايى قازاق جەرىندە ساقتالعان بىردەن-ٴبىر حان ستاۆكاسى بولسا، قازاقستاندا تۇڭعىش اشىلعان جارمەڭكە، مەكتەپ، ٴدارىحانا، اۋرۋحانا، كازناچەيستۆو، قىزدار مەكتەبى، ٴورت ٴسوندىرۋ مەكەمەسى، باسپاحانا، وبا ىندەتىنە قارسى ستانتسييا، باسقا دا مەكەمەلەردىڭ عيماراتتارى اسپان استىنداعى مۋزەيدىڭ ىشىندەگى دايىن جادىگەرلەرى ىسپەتتەس. ٴالى كۇنگە دەيىن جاڭگىر حان نەگىزىن قالاعان حان ستاۆكاسىندا، نەمەسە بۇگىنگى تاڭداعى اتاۋى بويىنشا حان ورداسىندا حان قۇرىلىستارى، ساۋدا كوشەسى، اۋرۋحانا كەشەنى، مەكتەپ قالاشىعىنىڭ ايماقتارى ساقتالعان. بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى قۇرامىندا حان سارايى، ٴحىح عاسىردا سالىنعان دارىگەر ا.ا.سەرگاچەۆ تۇرعان ٴۇي، 1835 جىلى سالىنعان حان مەشىتىنىڭ جوباسى نەگىزىندە قايتا سالىنعان مەشىت عيماراتى، 1867 جىلى اشىلعان كازناچەيستۆو مەكەمەسىنىڭ عيماراتى، 1868 جىلعى تارعىن مەكتەبى، 1883 جىلى اشىلعان قىزدار ۋچيليششەسى عيماراتى، ٴحىح عاسىرداعى مەكتەپ قالاشىعىنىڭ بەس ٴۇيى، 1852 جىلى اشىلعان اۋرۋحانانىڭ ەكى عيماراتى جانە اۋىلدان 4 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان حان جاڭگىر، كۇيشى د.شىعاەۆ، عالىم م.س.باباجانوۆ كەسەنەلەرىن قۇرايتىن پانتەون بار.
بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى 1962 جىلى قازان توڭكەرىسىنىڭ 45 جىلدىعىنا وراي قوعامدىق نەگىزدە اشىلعان وردا تاريحي-رەۆوليۋتسييالىق مۋزەيىنەن باستاۋ الادى. مۋزەيگە قاراستى عيماراتتاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى وردا تاريحى مۋزەيى 2002 جىلى بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنىندەگى كازناچەيستۆو عيماراتىندا بوكەي ورداسىنىڭ 200 جىلدىق تاريحىن باياندايتىن «بوكەي ورداسى تاريحى»، حان مەشىتىندە –«تاۋەلسىزدىك»، حان سارايىنىڭ شىعىس فليگەلىندە– «حان سارايىنداعى قارۋ-جاراق پالاتاسى» مۋزەيلەرى ورنالاسقان. مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن قىزدار ۋچيليششەسىندە 2007 جىلى «بوكەي ورداسىندا حالىققا ٴبىلىم بەرۋ» مۋزەيى اشىلدى. كەيىنگى الاش زييالىلارىنىڭ ساياسي-يدەولوگييالىق قىزمەتى وسى وردامەن تىعىز بايلانىستى بولدى.
2003 جىلى بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى حالىقارالىق مۋزەيلەر كەڭەسىنىڭ (ICOM) مۇشەسى بولىپ قابىلدانىپ، پاريجدە تىركەلدى. جاڭگىر حاننىڭ تۇرعان حان سارايىنىڭ ساقتالماي قالعان ورتاڭعى بولىگى مەن باتىس فليگەلىندە مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا 2010 جىلى «حان سارايى» مەموريالدىق مۋزەيى اشىلدى. سول جىلى كەشەن اۋلاسى جانىنداعى بۇرىنعى مەكتەپ قالاشىعىنىڭ 5 ٴۇيى ساتىپ الىنىپ، وسى ۇيلەردىڭ بىرىندە 2013 جىلى بەسىنشى مۋزەي – «تۇڭعىش قازاق باسپاحاناسى» مۋزەيى اشىلدى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –443 ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا: 2018. –255-ب.
