دوسجان يشان مەشىتى اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىندا ورنالاسقان. مەشىت جانىنا كوشپەلى قازاقتار قونىستانىپ، قازىرگى شۇبارقۇدىق ولكەسىندە العاشقى وتىرىقشى قونىس پايدا بولعان. مەشىتتىڭ التى بولمەسى بار، تەرەزەلەرى ادام بويىنان ۇزىن، بىردە-ٴبىر قيىق بەلدىك جوق. كۇمبەز بۇراندا تۇرىندە جاسالعان، ۇستىندە ايشىق ورناتىلعان. كۇمبەزدەن تۇسكەن جارىق مەشىتتىڭ ىشىندەگى اشەكەيلەنگەن ويۋ-ورنەكتەردىڭ بارلىق ناقىشتارىن نۇرلاندىرىپ تۇر. مەشىت ىشىندەگى ايات حاديستەرى قىزىل ويۋمەن بويالعان. مەشىتتىڭ الدىندا كىرە بەرىس ٴۇي جانە ازان ايتاتىن مۇناراسى بولعان. قازىرگى تاڭدا بۇل مەشىتتىڭ توبەسى قۇلاعان، قابىرعالارى عانا تۇر. دوسجان حازىرەت ٴوز مەشىتىنىڭ كۇنشىعىس بەتىندە جەرلەنگەن. باسىندا قۇلپىتاسى ساقتالعان.
دوسجان قاشاقۇلى حازىرەت (1815-1890) – بەلگىلى ٴدىني قايراتكەر. ٴوزىنىڭ دىندارلىعىمەن، اعارتۋشىلىعىمەن، دىنگە نەگىزدەپ حالىقتىڭ باسىن ٴبىر ورتالىققا بىرىكتىرۋىمەن، دالالىق ساۋلەت ونەرىن دامىتۋمەن جانە قازاق شەجىرەسىنىڭ نەگىزىن جيناقتاۋمەن قازاق تاريحىندا ٴىز قالدىردى. اتاق-داڭقى التى الاشقا، ٴتىپتى پاتشانىڭ وزىنە دەيىن جەتكەن ادام. ول كوپتەگەن مەشىتتەردىڭ بوي تۇزەۋىنە مۇرىندىق بولدى، ونىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن سالىنعان دوڭىزتاۋلىق قاراشىڭداعى قاينار مەشىتىنىڭ، ويىل اڭعارىنداعى ٴشيلىسۋلىق يشان اتا مەشىتتەرىنىڭ ماڭىزى زور. دوسجان يشان مەككەگە نۇرفايىس يشان جانە جۇماعالي يشانمەن (كەي دەرەك بويىنشا، 1874 ج. قۇنانباي توبىمەن) بىرگە قاجىلىق ساپارعا بارعان. قۇران كارىمدى، مۇقتاساردى جاتقا وقىپ، مەككەدەن 17 جاسىندا جاس حازىرەت دەگەن اتپەن ەلگە ورالادى. دوسجان مەككەگە ٴۇش رەت بارىپ، ابايدىڭ اكەسى قۇنانبايمەن تانىسىپ، ەكەۋى بىرلەسىپ تاكيە-قوناق ٴۇي سالدىرعان. اتالعان قوناق ٴۇي دوسجان يشان اتىنا جازىلادى. ٴسابيت سالقىنۇلىنىڭ «دوسجان حازىرەت» كىتابىندا دوسجان تۋرالى «دوسجان شاريعات جولىنان ٴمۇدىرىسسىز ٴوتىپ، ولدان ەسىمدى شايحتىڭ ىقىلاسىنا ىلىگىپ، شاكىرت تاربيەلەۋگە رۇقسات حات «يرشاد» العان» دەپ جازادى.
زەرتتەۋشى م.قابيجانۇلى «دوسجان حازىرەت اكەسى قاشاق مولدادان 14-15 جاسىنا دەيىن ساۋاتىن اشىپ، ورىنبورداعى «حۋساينييا» مەدرەسەسىن ٴبىتىرىپ، ٴۇش جىل سونداعى جاستارعا مۋدارريستىك ەتىپ، ويىلداعى اۋىلىنا كەلىپ بالا وقىتقان» دەپ كورسەتەدى. 2015 جىلى اقتوبە وبلىسىندا تۋعانىنا 200 جىل تولۋى كەڭ كولەمدە اتالىپ ٴوتتى. ٴقازىر اقتوبە قالاسىندا دوسجان حازىرەت اتىندا كوشە بار.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:فوليانت، 2017. –286-288-بب.؛ 2. قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –52-ب.
