دۇيسەنبى احۋننىڭ مەشىتى سولتۇستىك ارال ماڭى ايماعىنىڭ كورنەكتى عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى بولىپ تابىلادى. اقتوبە وبلىسى ىرعىز اۋدانى جايساڭباي اۋىلىنان 7 شاقىرىم سولتۇستىكتە تۇر. مەشىت ٴتورتبۇرىشتى، سولتۇستىك-شىعىستان وڭتۇستىك-باتىسقا سوزىلا ورنالاسقان.
ەسكەرتكىشتى العاش رەت 1983 جىلى قازكسر تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ تۋرالى ارحيتەكتۋرا-ونەرتانۋ ەكسپەديتسيياسى (جەتەكشىسى – س.اجىعاليەۆ) زەرتتەدى. زەرتتەۋشى س.ٴاجىعاليدىڭ «ەسكەرتكىش – ەل تاريحى» اتتى كىتابىندا جانە «كوشپەندىلەر ساۋلەتى ەۋرازييا تاريحى مەن مادەنيەتىنىڭ فەنومەنى» اتتى مونوگرافيياسىندا دۇيسەنبى احۋن مەشىتى تۋرالى مالىمەتتەر قامتىلعان.
دۇيسەنبى يماشۇلى (1865-1920) – ساۋاتتى، ارابشا وقىپ، مولدا بولعان، ورىس ٴتىلىن جانە تەرىس وقۋدى دا بىلگەن، اۋليە بولعان ادام. دۇيسەنبى 1885-1886 جىلدارى ارنايى ٴدىني مەدرەسەدە وقىپ، ەلگە 1904 جىلى ورالادى. 1908-1909 جىلدارى اۋىل تۇرعىندارى دۇيسەنبىگە مەشىت اشۋعا قولداۋ كورسەتەدى. 1913 جىلى مەشىت قۇرىلىسى تولىق اياقتالادى.
دۇيسەنبى كورىپكەل ادام بولعان ەكەن. مەشىتكە بىرەۋ اۋىرىپ كەلە جاتسا، ونى الدىن-الا ٴبىلىپ، سەزىپ وتىرعان. «ەكى پەرىنى ۇستاپ، ونى مەشىتتىڭ بوساعاسىنا بايلاپ تاستاعان» دەگەن اڭىز بار. ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ول كىسى ٴتۇن ىشىندە اق كويلەك، اق دامبالمەن مەشىتتى اينالىپ، كەزىپ جۇرەتىن بولعان. ٴبىر كۇنى قىزمەتشىسىنە: «مەن كىشكەنە كوز ٴىلىندىرىپ الايىن. سەن ۇيىقتاماي كۇزەتىپ وتىر. ۇيىقتاپ كەتسەڭ ماعان ٴقاۋىپ تونەدى»،– دەپ ەسكەرتەدى. الگى قىزمەتشى تاڭ اتا قالعىپ كەتكەندە، بوساعاداعى ەكى پەرى اققۋ بولىپ ۇشىپ كەتەدى. مىنە، وسى وقيعادان كەيىن دۇيسەنبى مازاسىز كۇي كەشىپ، دۇنيە سالىپتى.
سىلتەمە:قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –134-ب.؛ 2. قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –54-ب.
