حازىرەتتىڭ مەشىتى اقتوبە وبلىسى قارعالى اۋدانى قارابۇتاق اۋىلىندا ورنالاسقان. مەشىت قۇرىلىسى اۋەلدە ەكى قاباتتى (ٴبىرىنشى قاباتىندا ناماز وقيتىن ۇلكەن زالى، كىرە بەرىسى، تاعى ٴبىر بولمە) بولعان. ەكىنشى قاباتىندا بالالارعا ٴبىلىم بەرەتىن مەدرەسە جانە قۇران كىتاپتارى ساقتالعان. مەشىتتى كىم سالعانى بەلگىسىز. كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە بۇل مەشىت كلۋب قىزمەتىن اتقارعان. كەيىننەن مەكتەپ، مەكتەپتىڭ سپورت زالى بولدى.
«اقتوبە ەنتسيكلوپەديياسىندا»، دۇكەنباي دوسجاننىڭ 1994 جىلى جارىق كورگەن «اباي ايناسى» كىتابىندا، انا-ٴتىلى گازەتىنىڭ 2011 جىلعى سانىندا نۇرپەيىس حازىرەتتىڭ ٴومىرى جانە مەشىتى تۋرالى اقپاراتتار بار.
نۇرپەيىس حازىرەت – بەلگىلى ٴدىنباسى، قوعام قايراتكەرى، ٴدىني ساۋاتتىلىعىمەن قاتار اراب، پارسى تىلدەرىن مەڭگەرگەن عۇلاما عالىم.
نۇرپەيىس بايعاراۇلى قازىرگى باتىس قازاقستانداعى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنىڭ قاراتوبە، توماروتكەل ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. اتاقتى عۇلاما 1817-1880 جىلدار ارالىعىندا ٴومىر سۇرگەن. جاس كەزىندە اۋىل مولداسىنان ساباق العان ول كەيىننەن ٴبىلىمىن جەتىلدىرۋ ٴۇشىن بۇحاراداعى «كوگىلتاش» مەدرەسەسىنە بارىپ 6 جىل وقيدى. ودان سوڭ اراب ەلىنىڭ شام شاھارىندا 4 جىل وقىپ، وتە ساۋاتتى بولىپ، ەلگە ورالادى. ەلگە كەلگەننەن كەيىن پەتەربۋرگكە بارىپ اق پاتشانىڭ قابىلداۋىندا بولادى. اق پاتشا نۇرپەيىس حازىرەتكە مۇسىلمانشا ٴدىندى تاراتىپ، ناسيحاتتاۋ ٴۇشىن ٴدىننىڭ السىزدەۋ جەرى دەپ جايىق، ەلەك، ور، قارعالى وزەندەرىنىڭ بويىنا بارىپ، وسى جەرلەردە بىرنەشە مەشىت سالدىرۋعا كەڭەس بەرەدى.
نۇرپەيىس حازىرەتتىڭ قولىندا «مەشىت سالدىرۋعا بارلىق جاعداي جاسالسىن» دەگەن پاتشا جارلىعى بولادى. قارعالىنىڭ قارابۇتاق اۋىلىنا قونىستانعان نۇرپەيىس حازىرەت مەشىت سالۋ جۇمىسىن باستايدى. ادامدارمەن ٴتىل تابىسۋ ارقىلى قۇرىلىسقا قاجەت جابدىقتاردى باشقۇرتستان جەرىنەن الدىرعان. ول مەشىت قارابۇتاق وزەنىنىڭ ارعى بەتىندە ورنالاسقان ەكەن. جىلدىڭ كەي مەزگىلىندە اۋىل تۇرعىندارىنا مەشىتكە بارۋ قيىندىققا سوققاندىقتان، 1905 جىلى اۋىل ورتالىعىنا سافا يشان جاڭا مەشىت سالعىزادى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –117-ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –94-ب.
