سۇندەت كەسەنەسى (ٴحىح ع. ەكىنشى جارتىسى) – سەگىز قىرلى، كۇمبەزى دۋلىعا ٴتارىزدى ساۋلەت ونەرى ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ٴبىرى. اقتوبە وبلىسى بايعانين اۋدانى جارقامىس اۋىلىنان 68 شاقىرىم وڭتۇستىك-باتىستا ورنالاسقان. كەسەنەنى زەرتتەۋشىلەرگە ت.ك.باسەنوۆتىڭ («سام وڭىرىندەگى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى») جانە س.ە.ٴاجىعاليدىڭ («باتىس قازاقستانداعى ساۋلەت-ونەر ەكسپەديتسيياسىنىڭ جۇمىستارى ەسەبى») ەڭبەكتەرىن جاتقىزۋعا بولادى.
قۇرىلىس سالۋ بارىسىندا شەبەر قابىرعانى قالاۋدىڭ جانە كۇمبەز استىنداعى كونسترۋكتسييانى ورناتۋدىڭ ٴداستۇرلى ادىستەرىن ساقتاعان. كەسەنە ٴوزىنىڭ سىرتقى قۇرلىمىنىڭ تۇتاستىعىمەن، الدىڭعى بەتتەگى ويۋ-اشەكەيلەردىڭ گەومەترييالىق دالدىگىمەن قىزىقتىرادى.الدىڭعى قابىرعاسى مەن ماڭدايشاسى بەدەرلى ويمىش جانە تۇيە تابان ورنەكپەن ناقىشتالعان. ٴار قابىرعاسىندا ويۋ-ورنەكپەن بەزەندىرىلگەن ساداق ۇشى ٴتارىزدى ويىقتار بار. ىشكى جاعىن ناقىشتاۋدا ٴتۇرلى-ٴتۇستى بوياۋلار پايدالانىلعان. سۇندەت كۇمبەزىندە قۇرىلىس ماتەريالى رەتىندە ماڭعىستاۋدا ٴجيى كەزدەسەتىن ۇلۋتاس قولدانىلعان. ەسكەرتكىشتىڭ اۋماعىندا كەسەنەدەن باسقا 1 ساندىقتاس، 20-دان اسا تاس ٴقابىرۇستى قورشاۋلار جانە 6 قۇلپىتاس بار.
سۇندەت – ٴحىح ع. ٴومىر سۇرگەن تۇلعا. سۇندەت حالىق جادىندا ٴادىل سوت جانە حالىق اراسىنداعى ٴارتۇرلى داۋلاردى ٴادىل شەشۋشى بىتىمگەر رەتىندە ساقتالعان. ەل اۋزىنداعى اڭىز بويىنشا، سۇندەتتىڭ كەسەنەسىن حح عاسىردىڭ باسىندا ونىڭ ۇلى اعىسباي تۇرعىزعان. ول كەسەنەنى مەككەدەن قاجىلىقتان ورالعان سوڭ، جەم وزەنىنىڭ جاعاسىنا بەس ۇلىمەن بىرگە سالعىزعان. زەرتتەۋشىلەر م.مەڭدىقۇلوۆ جانە س.ە. ٴاجىعاليدىڭ بولجامدارى بويىنشا، ەسكەرتكىش ٴحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنا جاتقىزىلعان. كەسەنەنى حالىق ساۋلەتشىسى داۋلەتنيياز شەبەر سالعان دەپ ەسەپتەلىنەدى. عيمارات، شەبەردىڭ جوسپارى بويىنشا، ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىكتەرى جاعىنان وسى ايماقتاعى ەشبىر قۇرىلىسقا ۇقسامايتىن، سەگىز قىرلى ەتىپ سالىنعان. بۇنداي كەسەنە جەم-ساعىز قاينار ٴۇستىرتتىڭ ۇستىندە كەزدەسپەيدى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –115-ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –107-ب.
