جامبىل وبلىسىنىڭ ورتالىعى تاراز قالاسىنىڭ ورتالىق بازارى اۋماعىندا ورنالاسقان. حرونولوگييالىق مەرزىمى: ب.د.د. ٴى -ب.د. ٴحىح عع.
تالاس وزەنى بويىندا بوي كوتەرگەن كونە قالالاردىڭ ٴبىرى. ورتاعاسىرلىق تاراز قالاسى قازاقستان تاريحىنداعى ٴىرى ساياسي، مادەني، ساۋدا، اكىمشىلىك ورتالىعى بولعان. قالا ٴوزىنىڭ 2100 جىلدىق تاريحىندا: دالووس، دالوسە، تاراز، يانگي-تاراز، اۋليە اتا، ميرزويان، جامبىل، تاراز دەپ اتاۋلارىن بىرنەشە مارتە وزگەرتتى.
تاراز قالاسى 568 جىلى ۆيزانتييالىق دەرەكتە كەزدەسەدى. ودان كەيىن 630 جىلى قالاعا كەلگەن قىتايلىق موناح سيۋان تسزيان: «تارازدا ٴارتۇرلى ەلدەردىڭ كوپەستەرى تۇرادى» دەپ سۋرەتتەيدى. ال ٴىح ع. ٴبىرىنشى جارتىسىندا ٴومىر سۇرگەن ورتاعاسىرلىق ماتەماتيك جانە گەوگراف مۇحاممەد يبن مۇسا ٴال-حورەزمي «كيتاب سۋرات ال-ارد» اتتى شىعارماسىندا: «تاراز بۇل كوپەستەر قالاسى» دەپ جازعان. اراب ساياحاتشىسى ابۋ-قاسىم يبن حاۋكال «تاراز – مۇسىلمان تۇرىكتەردىڭ ساۋدا جاسايتىن ورنى، ودان ارى ەشبىر مۇسىلمان بارمايدى، سەبەبى ونىڭ شەكاراسىنان كىم وتسە، قارلۇقتاردىڭ شاتىرىنا (قونىسىنا) تاپ بولادى» دەپ جازادى. تاعى ٴبىر ارابتىڭ كورنەكتى گەوگرافى مۇحاممەد يبن احمەد ٴال-ماكديسي «تاراز – ۇلكەن بەكىنىستى قالا، كوپتەگەن باقتارى بار، تىعىز قونىستانعان، ونىڭ ورى، ٴتورت قاقپاسى بار جانە راباد ورنالاسقان» دەپ سيپاتتايدى. ماحمۇد قاشعاري بولسا «ديۋاني لۇعات-ات-تۇرىك» اتتى ەڭبەگىندە «تالاس – تاراز اتاۋىمەن بەلگىلى قالا. ولار ەكەۋ: ونىڭ ٴبىرى – ۇلىع تالاس، ياعني ۇلكەن، ەكىنشىسى يسلام شەكاراسىندا – كۋمي تالاس» دەپ جازادى. تاراز – ەرتە ورتاعاسىردا وسى وڭىردە قۇرىلعان بىرنەشە قاعاناتتىڭ: باتىس تۇركى، قاراحان، ت.ب. مەملەكەتتەرىنىڭ ساياسي استاناسى بولىپ، ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى وركەنيەتى مەن مادەنيەتى دامىعان، ساۋدا مەن قولونەر، عىلىم مەن ٴبىلىمنىڭ ورتالىعىنا اينالعان قالا.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:فوليانت، 2017. – 110-113 بب.
