بۇل كەشەن قازاقستاننىڭ ەجەلگى تاس عاسىرىنىڭ ارحەولوگييالىق ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ٴبىرى بولىپ تابىلادى. تولەۋبۇلاق پەتروگليفتەرى اقتوبە وبلىسى مۇعالجار اۋدانىندا بۇلاقتى اۋىلىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي 13 شاقىرىم، تولەۋبۇلاق قىستاۋى ماڭىندا ورنالاسقان. ۇڭگىردىڭ پەتروگليفتەرى مۇعالجار اۋدانىنداعى تاس عاسىرى تۇراقتارىن زەرتتەگەن بىرىككەن حالىقارالىق قازاقستان-رەسەي ەكسپەديتسيياسىمەن (جەتەكشىلەرى: رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگى، ارحەولوگ ا.پ.دەرەۆيانكو، پروفەسسور ۆ.ت.پەترين، ج.ك.تايماعامبەتوۆ جانە ت.ب.) 2000 جىلى انىقتالىپ، عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلدى. 2006 جىلى ٴا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتىنىڭ مامانى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ز.ساماشەۆ زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى.ەسكەرتكىش جەم وزەنىنىڭ جوعارعى بولىگىندەگى مۇعالجار تاۋلارى ماڭىنداعى تولەۋبۇلاق ۇڭگىرىندەگى ەجەلگى سۋرەتتەر (پەتروگليفتەر) بولىپ تابىلادى. تولەۋبۇلاق ەسكەرتكىشى العاشقى قوعام تۇرعىندارى ومىرىندە قاسيەتتى ورىن بولىپ سانالعان جانە تابىتحانا (ۇڭگىردى قۇنارلىق جانە سۋدىڭ قاسيەتىمەن بايلانىستى راسىمدەر جاساۋ ٴۇشىن) ەسەبىندە ولارعا قىزمەت اتقارعان بولۋى مۇمكىن. بۇعان ۇڭگىردىڭ استىڭعى جاعىندا تەرەڭدىگى 6 سم جانە ديامەترى 17-25 سم بولاتىن سۋرەتتەر دالەل. كىشكەنە ۇڭگىردە تۇياققا جانە ساڭىراۋقۇلاققا ۇقساس پەتروگليفتەر، انتروپومورفتار جانە تەرەڭ سىزىقتار كەزدەسەدى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، جوعارىدا اتالعان سيمۆولدار پالەوليت، مەزوليت جانە نەوليتتە تاراعان بولۋى مۇمكىن.تولەۋبۇلاق ۇڭگىرى جانە ونىڭ اينالاسى ادامداردى ەجەلگى كەزدەن باستاپ قىزىقتىرعان. ەسكەرتكىشتىڭ جانىندا پالەوليتتىك تۇراقتار جانە تاس ارتەفاكتىلەرى شوعىرلانعان شەبەرحانالار تىركەلگەن.
سىلتەمە: 1. قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –124-ب.؛ 2. قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا، 2018. –117-ب.
