الماتى وبلىسى تالعار اۋدانى جاڭالىق ەلدى مەكەنىندە ورنالاسقان ەسكەرتكىش 1930-1940 جىلدارى ستاليندىك ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، جازىقسىز اتىلعان ادامدار جەرلەنگەن جەر بولىپ تابىلادى.
تاريحشىلار دەرەگىنە سۇيەنەر بولساق، قازاقستاندا ساياسي كوزقاراستارى ٴۇشىن ٴۇش ٴجۇز مىڭنان استام ادام جازىقسىز سوتتالىپ، بۇلاردىڭ 30 مىڭنان استامى اتىلىپ كەتكەن. ولاردىڭ اراسىندا جۇمىسشى، شارۋا، مالشى، ت.ب. قوسا، قازاق حالقىنىڭ ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرى، زييالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ مۇردەسى جاتىر. سونداي-اق مۇندا جەرلەنگەندەر اراسىندا ورىس، ەۆرەي، گرۋزين، ۋكراين، كارىس، ۇيعىر جانە ت.ب. ۇلت وكىلدەرى بار.
1937-1938 جىلدارى الماتى قالاسىندا جانە الماتى ماڭىنداعى اباقتىلاردا نكۆد-نىڭ جەر استى قاپاستارىندا اتىلعان مىڭداعان ادامداردىڭ ٴمايىتى ٴتۇن قاراڭعىسىندا وسى جاڭالىق اۋىلىنا جەتكىزىلىپ، قۇلاعالى تۇرعان ۇيلەردىڭ ىرگەسىنە تاستالعان دا،ۇستىنە قابىرعالاردى قۇلاتىپ كەتە بەرگەن. ولاردىڭ اراسىندا قازاق حالقىنىڭ بەلگىلى تۇلعالارى مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرى ساكەن سەيفۋللين، ٴىليياس جانسۇگىروۆ، بەيىمبەت مايلين، سانجار اسفانديياروۆ جانە تاعى باسقالاربار.
1937-1946 جىلدار ارالىعىندا ساياسي ايىپپەن اتىلىپ جانە الماتى وبلىسى جاڭالىق سەلوسى ماڭىندا جەرلەنگەندەردىڭ تىزىمدەرى ەنگىزىلگەن «ازالى كىتاپ» شىقتى. بۇل كىتاپتا ٴتورت مىڭ ٴبىر ٴجۇز جيىرما بەس ادام اتىلعان دەگەن مالىمەت بار. 1990 جىلى بۇل جەرگە تاس بەلگى قويىلسا، 2002 جىلى ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –450-452 بب.؛ 2. قاسيەتتى قازاقستان. 1-توم. –الماتى: «ارىس» باسپاسى، 2017. –283-ب.
