قىزىلوردا وبلىسى قازالى اۋدانى وركەندەۋ اۋىلىنان 15 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. حرونولوگييالىق مەرزىمى: VII-حIVعع.
وعىز تايپالارىنىڭ سىردارييا جاعاسىنداعى ەڭ اتاقتى قالالارىنىڭ ٴبىرى. قازاق مەملەكەتتىگىن ورنىقتىرۋدا ٴىز قالدىرعان قالا.جازبا دەرەكتەردە جانكەنت (يانگيكەنت- جاڭا قالا) العاش رەت اراب تاريحشىسى يبن-رۇستەمنىڭ ەڭبەگىندە اتالادى. اراب گەوگرافى يبن-حاۋكال «وعىزداردىڭ باستى قالاسى جانكەنت بولدى، ونى يراندىقتار ناۋ-كەردە، ارابتار ٴال-حارييات، سارماتتار داحي ناۋ دەپ اتاعان» -دەيدى.
قالانىڭ گۇلدەنۋ ٴداۋىرى ٴىح عاسىردىڭ ٴىى-جارتىسى مەن ٴحى عاسىردىڭ العاشقى شيرەگى جانكەنت شاھارى – اۋماعى 15-20 گەكتار، ەگىنشىلىگى، ساۋداسى مىقتاپ وركەندەگەن قالا بولدى. قالا ماڭىنداعى سۋلاندىرۋ جۇيەسى ەگىنشىلىكتىڭ شارۋاشىلىقتاعى نەگىزگى باستى سالاسى بولعاندىعىن دالەلدەيدى. ول كەزەڭدە ارال تەڭىزىن جەنت تەڭىزى دەپ اتاعان. جانكەنت تۇرعىندارى وسى تەڭىز ماڭىنان ۇلكەن تۇز كوزىن تاۋىپ، قىتاي، يران، ٴۇندىستان ەلدەرىمەن ساۋدا قاتىناستارىن جاساعان.
جانكەنت قالاسى ٴوزىنىڭ ٴومىر سۇرگەن ۋاقىتىندا ەكى رەت (1153,1219 جج.) كۇيرەيدى.XٴىV ع. قايتا گۇلدەنە باستايدى. ٴبىر عاسىر وتكەن سوڭ جانكەنتىڭ قايناعان ٴومىرى توقتاعان. جانكەنت حالىق اۋزىندا جىلان جاۋعان قالا دەپ تە اتالادى. جانكەنت قالاسى، ەڭ باستىسى، قازاق مەملەكەتىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزى، قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ گۇلدەنگەن ورداسى، ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستىڭ كورىنىسى. جانكەنت قالاسىنىڭ العاش رەت 1867 ج. ورىس عالىمى پ.ي.لەرح، كەڭەس ۋاقىتىندا س.پ.تولستوۆ زەرتتەدى.
جانكەنت قالاسى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورتاعاسىرلاردا دامىعان قالا رەتىندە، ٴارى تۇركى ۇلىستارىنىڭ ورتالىعى رەتىندە كيەلى جەرلەر قاتارىنا كىرەدى.
سىلتەمە: 1.قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –س. 119-122.
2.قاسيەتتى قازاقستان.
