كەسەنە قىزىلوردا وبلىسى جالاعاش اۋدانى، قاراكەتكەن اۋىلىنان سولتۇستىك شىعىسقا قاراي 21 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. كەسەنە قام كەسەكتەن تۇرعىزىلعاندىقتان ناشار ساقتالۋىنا بايلانىستى 1993 جىلى اق كىرپىشتەن قاپتالدى.
بۇقارباي باتىر ەستەكبايۇلى (1812-1898) – پاتشا وتارشىلدارىنا قارسى ۇلت-ازاتتىق كۇرەس جۇرگىزگەن قازاق حانى كەنەسارىنى قولداعان باتىرلاردىڭ ٴبىرى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جالاعاش اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. بۇقارباي سىر بويى حالىقتارىن جان-جاقتى قىسپاققا العان حيۋا، قۋاڭدارييا-جاڭادارييا بويىن جايلاعان بەيبىت ەلگە بۇيىدەي تيگەن قوقان بەكتەرىنىڭ زورلىق-زومبىلىعىنا قارسى كوتەرىلىستەردىڭ باسشىسى بولعان.
بۇحارباي باتىر كەنەسارى حاننىڭ 1847 جىلعى ساۋىردەگى قازاسىنا دەيىن ۇزەڭگىلەس سەرىگى بولعان. 1838 جىلى 7 تامىزدا كەنەسارى كوتەرىلىسشىلەرىنىڭ اقمولا بەكىنىسىنە جاساعان شابۋىلىنىڭ اراسىندا بولادى. ٴحىح عاسىردىڭ 50-60 جىلدارى قازاق جەرىن قوقان باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋدە قوقاندىقتارعا قارسى شىعىپ، رەسەي يمپەريياسىنىڭ جوعارى بيلىگىن مويىنداپ، اقمەشىت بەكىنىسىن جاۋلاپ الۋ كەزىندە پاتشا اسكەرىنە كومەك كورسەتتى. پاتشا ۇكىمەتىنەن ماراپاتتارعا يە بولعان. ٴومىرىنىڭ سوڭىندا ول ٴوز اۋىل-ايماعىندا ٴومىر كەشىپ، بەيبىت شارۋاشىلىقپەن اينالىسقان.
بۇقارباي باتىردىڭ ەرلىگى تۋرالى اڭگىمەلەر حالىق اراسىنا كەڭ تاراعان. سولاردىڭ ٴبىرى – بۇقارباي باتىردىڭ كەنەسارىعا قوسىلۋى. بۇقارباي باتىر نىسانباي جىراۋ، قابان باتىر سيياقتى بەلگىلى ادامداردى ەرتىپ كەنەسارى شاتىرىن تىگىپ جاتقان جەرگە جول تارتادى. ادەتتە، ادامدار كەنەسارىنىڭ شاتىرىنا جەتپەي بىرەر شاقىرىم جەردەن اتتان ٴتۇسىپ، جاياۋ بارۋى كەرەك ەكەن. ٴبىراق بۇقارباي توبى تۋرا حان شاتىرىنىڭ الدىنا بارىپ ٴبىر-اق توقتايدى. توردە وتىرعان حان: «بۇل نەعىلعان بەيباستىق، بىزدەن قايمىقپاي باسا-كوكتەپ كەلەتىن...»، – دەيدى. قاسىندا وتىرعان قارىنداسى: «كورمەيمىسىڭ، حان-يەم، الدىندا ارىستانداي كيەسى كەلە جاتقانىن، نە دە بولسا قابىلداۋعا تۋرا كەلەدى. تەرىس بۇرىلماڭىز»، – دەيدى. حان جاقتىرماي، ەسىك الدىنداعى جاساۋىلدارعا بۇقاربايدى ىشكە ەنگىزبەڭدەر دەگەن بەلگى بەرەدى.
بۇقارباي ەسىك الدىنداعى قارۋلى جاساۋىلداردىڭ قارسىلىعىنا ٴمان بەرمەي ىشكە ەركىن ەنەدى. ەڭكەيگەن موينىن شابۋعا ارەكەت جاساعان جاساۋىلداردىڭ ٴبىر ٴسات قولدارى قالتىراپ، دارمەنسىزدىك تانىتادى. باعاناعى حانشانىڭ كورگەن ارىستانى ولاردىڭ دا جاۋىزدىعىن جۇزەگە اسىرتپاعانداي كورىنەدى. وسى جولى حانمەن بولعان كەزدەسۋىنەن كەيىن ول شاتىرعا ەركىن ەنەتىن باتىرلارىنىڭ ٴبىرى بولادى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –268-270 بب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –289-ب.
