Balgasın- Orta çağ’dan kalan kadim antik mimari mezarlıktır. Aktobe eyaletinin Şalkar şehirinden kuzeye 55 km mesafede konumlanmıştır. Mezarlığı XIX yüzyılın sonu ve XX yüzyılın başında Orınbor bilimsel arşiv komisyon üyeleri A. Matov, I. Khokhlov, J. Castagne, 1979-1980 yıllarında Kazakistan'ın Kültür Bakanlığı (yöneticisi S. Äjiğalïev) incelemiştir. Mezarlık alanı Balgasın Kulesi kalıntıları, Onalbek Ata Türbesi (yaklaşık 17.-18. Yüzyıllar) ve ham tuğla ve arduvazdan yapılmış çok sayıda mezardan oluşmaktadır.
Kule uzun zamandır Kıpçak dönemi anıtı olarak kabul edilmektedir. Kazakistan Kültür Bakanlığı araştırma seferi sonucu kulenin XV'in sonu ve XVI yüzyılların başlangıcında Kazak-Özbek-Nogai döneminin bir inşaatı olduğu ortaya çıkıyor. Çöküşten önceki kulenin özellikleri (1900), özellikle A. Matov (1897) tarafından yapılan resimde, Demir Çağı Mimarları imzası belirtileri ortada. Balgasın kulesi yüksek kaliteli yanmış tuğlalardan yapılmıştır ve kubbeler mavi emaye ile kaplanmıştır. Balgasın Kulesi'nin mimarisi Mauerannahr ve Desht Kipchak anıt yapılarıyla kompozisyon bağlantısını yansıtır.
Balgasın Kulesi'nin 2005 yılındaki arkeolojik kazıları sırasında, seramik eşyalar, çömlek artıkları, boncuklar, teypler, ok uçları ve 1859 mezhepli beş yıllık bir Rus madeni para bulundu ve 400-500 m'de tuğla yakma fırını bulundu.
Ulusal efsanelere göre, bilinmeyen dindar bir kız olan Balgasının defnedildiği yere babası tarafından mezar getirildi. İkinci efsaneye göre, kule kendisi üç günde yer altından çıkmış, böylece oluşmuş. Üçüncü bir efsaneye göre, türbeye beş bin Tatar'ın kil ve anne sütünü karıştırdığı, yanmış tuğlalardan yaptığını ve bilinmeyen bir yöne gittiğini söylerler. En eski belgeler, Kazakların Balgasın anıtını kutsal kabul ettikleri. Gebe kalamayan kadınların burada iyi bir gece uykusu ve iyi bir gece hayatı geçirmenin sonrası bebekli olacağına inanırlar.
Kaynak: Kazakistan'ın Bölgesel Kutsal Objeleri. - Astana: Foliant, 2017. –131 s.; Kutsal Kazakistan. Büyük 2. –Astana, 2018. –39 s.
