Dulıgalı mescidi, Karagandı ili, Ulıtau ilçesi, Aşılı nehri kıyısında, Karsakpay kentine 135 km uzaklıkta yer almaktadır. Dış cephesine kırmızı tuğla inşa edilen 24 odalı mescid-medreseyi, Dulıgalı ve Aşılı nehirleri boyunda yaşayan Kulmukhambet Arıstanbayoğlu (yaklaşık 1902-1906) tarafından yaptırılmıştır.
Kulmukhambet Arıstanbayoğlu İşan çok dindar, sanatçı ve yetenekli bir insandı. Babası onugenç yaşta Arapça öğrenmesi için Buhara ve Semerkant'a gönderir. Oradan Kur’an hafzı ve İşan seviyesinde silsile alır. O ülkenin büyük merkez camilerinden birinde çalışarak, deneyim kazanır, staj yapar. Ayrıca tıp, mücevher, marangozluk, inşaat işlerinde uzmanlaşır. Yurtdışında topladığı sajın,sanatın öğretmek için memleketine on altı yıl sonra döner. İşan, memleketidne mescid-medreseler inşa ettirir, talebe okutur ve halkın temel dini bilgileri öğrenmesi için katkıda bulunur.
Mescidi yapan Berdikey Talpak adlı ustadır. Mescidin projesi Buhara modelinde uygun, 9 kubbeli olarak Kulmukhambet İşan'ın kendisi tarafından çizilmiş. Her tuğlanın inşa edlmesinde kendisi katılarak, üzerine Arapça yazılar yazarak, süslemelerle süslemiş. İşan tuğla yapılan kalıbı üç yıldır oyarak, hazırlamış. Ayrıca tuğla yandıracak fırının yapımında da görev almış. Kalıp hazır olur olmaz, hemen tuğlalar yapılarak, yandırılırmış. Mescidten sonra 24 odalı bir medrese inşa edilmiş. Tavanıyla tabanına döşelecek ağaçtarı öküzlere çekilen arabalarla Amankaragay, Naurızım'den taşınmıştır. İnşaat 1920 yılında tamamlandır. O zamana kadar talebeler mescidte okurlar. Galiulla adında özel olarak davet edilen Tatar hoca, Rusça dersler verir. 1916'da milli-kurtuluş ayaklanması başladığı sıradada, Kıpçaklardan baş kaldıracak olanlar burada toplanarak, gelecek planların yaptığı hakkında da veriler bulunur.
1937'den 1938'e kadar mescid iyi korunmuş, sonra tuğlalar kolhoza götürülmüştür. Kulmukhambet İşan muhtemelen 1916'dan önce vefat etmiş olmalı. Onun halefleri Abdrakhman İşan ve Birmagambet İşan'dır.
Kaynak: 1. Kazakistan'ın Ülke Çapındaki Kutsal Objeleri. Nur-Sultan: Foliant, 2017, S. 253.
- Kutsal Kazakistan 3.cilt, Nur-Sultan, 2019, 136.
