اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋدانى قۇلسارى قالاسىنان شىعىسقا قاراي 70 كم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. حرونولوگييالىق مەرزىمى ب.د.د. IV-ب.د. ٴىى عع.
ارالتوبە قورعاندارى توبىن 1989 جىلى باتىس قازاقستان ارحەولوگييالىق ەكسپەديتسيياسى انىقتادى. 1989 جىلى ارالتوبە قورعاندارىنا ز.ساماشەۆ باسقاراتىن باتىس قازاقستان ارحەولوگييالىق ەكسپەديتسيياسى قازبا جۇمىسىن جۇرگىزدى. قورىم ٴتورت بولىككە بولىنگەن، بۇل جىلدىڭ ٴتورت مەزگىلىن بىلدىرسە كەرەك. ودان باسقا تاعى دا كۇن شاپاعى تارىزدەنە 12 بولىكشەگە بولىنەدى. بۇل جىل «12 ايدان تۇرادى» دەگەن ۇعىمدى ٴبىلدىرۋى مۇمكىن. قورعاننىڭ ٴۇستى جالپاق تاستارمەن قابىرشاق ٴتارىزدى تاسىلمەن جابىلعان.
قازىلعان ٴۇش وبانىڭ العاشقىسىنان ادام قاڭقالارى مەن ولار قولدانعان شىنى مونشاقتاردىڭ سىنىقتارى، جەبە ۇشتارى تابىلدى. ەكىنشى قورعاننان باسى وڭتۇستىككە قاراتىلىپ جەرلەنگەن مۇردە، ونىڭ جانىنان جۇزدەن استام جەبەسى بار قورامساق، ٴبۇيىرلى ۇلكەن قىش قۇمىرا، تەمىر قىلىش كەزدەستى. وسىعان دەيىن قىلىشتىڭ پايدا بولۋ كەزەڭىن الاندار ٴومىر سۇرگەن، ب.د. IV-V عاسىرلارىنا جاتقىزىپ جۇرگەن بولساق، جىلىوي وڭىرىنەن تابىلعان قىلىش، بۇل قارۋدىڭ پايدا بولۋىن ٴتورت-بەس عاسىرعا ٴارى جىلجىتىپ، وسى ٴوڭىردى مەكەندەگەن سارماتتار تاريحىمەن بايلانىستىرا قاراۋعا مۇمكىندىك تۋدىردى.
قازىلعان ٴۇشىنشى زيراتتان قازاقستان تاريحىنداعى ەكىنشى التىن كيىمدى ادام تابىلدى. ايەل جانە ەر ادام مۇردەلەرىمەن قوسا، ولاردىڭ اياق جاعىندا ەكى جىلقى جانە قىران قۇس جەرلەنگەن بولىپ شىقتى. ەر ادام كيىمى اشەكەيلى التىن بۇيىمدارمەن بەزەندىرىلگەن، ٴتىپتى شاشىن تۇيگەن بايلامشاسى، جانىنداعى قارۋ-جاراقتارى، قورامساق جيەكتەرى، اساتاياعىنداعى سامۇرىق بەينەسىنە شەيىن التىنمەن اپتالىپ، اشەكەيلەنگەن. مۇنىڭ ٴوزى بۇل ادامنىڭ تايپا كوسەمى، قولباسشى نەمەسە ابىزدىقتى ۇستانعان ٴدىنباسى بولعانىن دالەلدەسە كەرەك.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –88-89 بب.
