كەسەنە – ورتالىق قازاقستانداعى التىن وردا كەزەڭىنىڭ (ٴحىV-حV) ەڭ كورنەكتى ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ٴبىرى، ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇزدىك تۋىندىسى. قاراعاندى وبلىسى ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى قاراكەڭگىر مەن سارىسۋ وزەندەرىنىڭ قۇيىلىسقان جەرىنەن 3 شاقىرىم جوعارى ورنالاسقان. كەسەنەنى 1990 جىلى الماتى ارحيتەكتۋرا جانە قۇرىلىس ينستيتۋتىنىڭ ەكسپەديتسيياسى (جەتەكشىسى ە.بايتەنوۆ) زەرتتەگەن.
كورنەكى جەرگە سالىنعان بولعان انا كۇمبەزى العاشقى نۇسقالارىندا وتە ادەمى بولعانعا ۇقسايدى. كەسەنە قۇرىلىمى بويىنشا ٴبىر بولمەلى، كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن تۇرعىزىلعان. كاسبەتىندەگى ارقالى، پورتالدى كىرەر اۋزىنىڭ اينالاسى قۋىستانا قالانىپ، قابىرعانىڭ ورنەگى رەتىندە جاسالعان. بولمەنىڭ تومەنگى شارشى بولىگىنىڭ كۇمبەز شەڭبەرىنە وتەر تۇسىنداعى بۇرىشتارى ارقالى ترومپتى تاسىلمەن ورىلگەن. ترومپ قولتىقشالارى قوسارلانعان كىرپىشتى قيعاشتاۋ بۇرىشىن شىعارا قالاۋ ارقىلى ورنەكتەلگەن. باس قاسبەت-پورتال ەكى پ ٴارپى ٴتارىزدى بەلدەمشەلەرمەن ساندەلگەن، ولاردىڭ ٴبىرى گەومەترييالىق ويۋ-ورنەك بولعان. بۇل كۇندە ورنەكتەلگەن كىرپىشتىڭ ٴبىر-ەكىسى عانا ساقتالعان.
بولعان انانىڭ ومىردە كىم بولعاندىعى جونىندە ٴتۇرلى دەرەكتەر كەزدەسەدى. سونىڭ بىرىندە بولعان انا الاشا حاننىڭ كەلىنى دەلىنسە، كەلەسى ٴبىر اڭىز بويىنشا، وسى جەردە شامامەن XV عاسىردىڭ باسىندا جوڭعارلار كەلگەنشە ورتالىق قازاقستاندا بيلىگى جۇرگەن پاتشايىم بولعان دەيدى.
تاعى ٴبىر اڭىزدا بولعان بيكەنىڭ جارتى الەمدى جاۋلاپ العان اتاقتى شىڭعىس حاننىڭ نەمەرەسى ەكەندىگى ايتىلادى. وعان دالەل رەتىندە، سوناۋ 1211 جىلى بولعاننىڭ قاڭلى مەملەكەتىنىڭ حانى سىعاناق-تەگىنگە (كەيبىر تاريحي تۋىندىلاردا سۋقناق دەپ جازىلعان) ۇزاتىلعاندىعى تۋرالى بۇدان سەگىز عاسىرداي بۇرىن اراب، پارسى، تۇركى تىلدەرىندە جازىلعان عۇلامالاردىڭ جازبالارى سەبەپ بولسا كەرەك. راشيد-اد-ٴديننىڭ جازبالارىندا، اكادەميك ۆ.ۆ.ٴبارتولدتىڭ ەڭبەكتەرىندە بولعان انانىڭ (بولعان بەگى) جوشى حاننىڭ قىزى بولعاندىعى جازىلادى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –256 ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 3-توم. –استانا: 2019. –130-ب.
