سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ايىرتاۋ اۋدانى نيكولسك اۋىلىنان 1,5 كم ورنالاسقان.حرونولوگييالىق مەرزىمى: ەنەوليت (ب.د.د. IV سوڭى – III مىڭجىلدىقتار) ٴداۋىرى.
1980 جىلدان باستاپ قونىستى (30 جىلدان ارتىق) زەرتتەگەن ارحەولوگ ۆ.ف.زايبەرت، سولتۇستىك قازاقستانداعى وسىعان ۇقساس ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەۋ نەگىزىندە بوتاي مادەنيەتىن ٴبولدى.
ەسكەرتكىشتىڭ ماڭىزدىلىعى – جابايى جىلقىنىڭ جەر بەتىندە تۇڭعىش رەت قولعا ۇيرەتىلۋى. ەنەوليت داۋىرىندە ورال-قازاقستان دالالىق اۋدانداردا قالىپتاسقان شارۋاشىلىق-مادەني ۇلگىنى وتىرىقشىلىق، ەكونوميكانى دامىتاتىن جىلقى شارۋاشىلىعى باسىم، كوپ سالالى بولعان دەپ ايقىنداۋعا بولادى. تۇرعىنداردى قامتاماسىز ەتۋدە اڭشىلىق، بالىق اۋلاۋ، ٴۇي كاسىپتەرى بۇرىنعىشا ۇلكەن ٴرول اتقاردى.
شارۋاشىلىقتاعى الدىڭعى ورىندى اعاش وڭدەۋ جانە ٴۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى ەڭبەك قۇرالدارى الدى. قونىستاعى باسپانالار ەرەكشە ساۋلەتشىلىك تاسىلدەرمەن سالىندى. جالپى بوتاي مادەنيەتىنىڭ قونىستارى جارتىلاي جەر ۇستىنە تۇرعىزىلعان «شوشالا» ۇلگىسىندەگى قۇرىلىسقا ۇقسايدى.
بوتايلىقتاردىڭ ٴۇي شارۋاشىلىعىندا سۇيەك ويۋ ٴىسى ەرەكشە ٴرول اتقاردى. ەجەلگى مەكەندەۋشىلەر سۇيەك بۇيىمدارىن ٴارتۇرلى ٴوندىرىس قىزمەتىندە جانە تۇرمىستا قولداندى. ەنەوليتتە سۇيەك جانە ٴمۇيىز وڭدەۋدىڭ بارلىق نەگىزگى تاسىلدەرى بەلگىلى بولدى. جىلقىنىڭ ورنەكتەلگەن باقايشىقتارى، تاس ۇتىكشەلەر، كەلساپتار ٴدىني-نانىمدىق سيپاتتى بەردى، ولاردى ششارۋاشىلىق-تۇرمىستىق قىزمەتتە ەمەس، الدە ٴبىر راسىمدىك ماقساتتا پايدالانعان بولۋى كەرەك. بوتاي يۋنەسكو-نىڭ تىزىمىنە الىندى.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى. –استانا:فوليانت، 2017. 94-96 بب.
