ماحتۋم بابا مەشىتى – ماڭعىستاۋ وبلىسى ٴتۇپقاراعان اۋدانى فورت-شەۆچەنكو قالاسىنان شىعىسقا قاراي 25 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان كەشەن. بۇرىنعى زاماندا بۇل جەر قاڭعا بابا شاتقالى دەپ اتالعان.
قاڭعا بابا شاتقالى «ماڭقىشلاق» كەمە ايلاعىنان حورەزمگە، حيۋاعا باراتىن كەرۋەن جولىنداعى ماڭىزدى ورىن بولعان. ول كوپتەگەن ساياحاتشىلاردىڭ جانە زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان. ەسكەرتكىشتەر كەشەنى ەجەلگى قونىس ٴۇشىن ىڭعايلى، بىرتىندەپ كەڭ القاپقا اۋىساتىن ٴۇستىرتتىڭ وڭتۇستىك جاق باۋرايىندا ورنالاسقان. كەشەننىڭ باسىم بولىگىن (ورتالىق جانە شىعىس جاعىن) كونە تۇركىمەن ەسكەرتكىشتەرى – نەگىزىنەن تاس بەلگىلەر، «قويتاس» تۇرىندەگى ٴقابىرتاستار؛ جاشىك-ساندىقتاس؛ ىشىندە ورناتىلعان ٴقابىرتاسى بار تاقتا تاستاردان جاسالعان قورشاۋلار؛ سونىمەن قاتار شىراق ويىعى بار تاس بەلگىلەر ورنالاسقان.
ماحتۋم بابا مەشىتى قىپشاق-وعىز زامانىندا كەرۋەن سارايىنىڭ عيماراتى رەتىندە پايدالانىلسا، كەيىنگى عاسىرلاردا مەكتەپ-مەدرەسە بولعان. مەشىت ۇلكەن جانە كىشى بولمەلەردەن تۇراتىن كوپ كامەرالى قۇرىلىس بولىپ كەلگەن.
يمام حۋسەيننىڭ ۇرپاقتارىنان شىققان قاسيەتتى ماحتۋم بابا ماڭعىشلاق جەرىنە كۋرەكال تۇرىكمەندەرى ٴومىر سۇرگەن بۇرىنعى پارسى جەرىنەن كەلگەن. كوپ ۇزاماي وعان مۇريدتەر كەلە باستادى جانە ولاردىڭ سانى ايتارلىقتاي كوپ بولدى. بۇل كەزدە قاڭعا ايماعىندا بىردە-ٴبىر اعاش بولماعان ەدى. ٴبىر كۇنى مۇريدتەر ماحتۋم باباعا كەلىپ، باۋ-باقشاعا سەرۋەندەۋگە رۇقسات سۇرايدى. وعان جاۋاپ رەتىندە ماحتۋم بابا بىلاي دەيدى: «بۇگىن ەشقايدا بارماڭىزدار، ەگەر ەرتەڭگە دەيىن جاقىن ماڭنان باقشا تابا الماساڭىزدار، وندا باقشاعا كىرۋگە رۇقساتىمدى بەرەمىن». مۇريدتەر وعان مويىنسۇنىپ، كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ جاقىن ماڭداعى تاۋدىڭ بارلىعى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كوپتەگەن اعاشتارعا تولى ەكەندىگىن كورەدى. بۇل عاجايىپ كورىنىسكە تاڭعالعان ولار ماحتۋم باباعا كەلىپ، اياعىنا جىعىلىپ، كۇنالارى ٴۇشىن وكىنىشتەرىن بىلدىرەدى. بۇدان كەيىن ماحتۋم بابانىڭ مۇريدتەرىنىڭ سانى كوبەيىپ، بىرنەشە مىڭعا جەتەدى. ماحتۋم بابا قايتىس بولعاننان كەيىن باقشالار جويىلىپ، وسى زامانعا دەيىن تەك بىرنەشە تۇت اعاشتارى عانا ساقتالىپ جەتكەن.
سىلتەمە: قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى. –استانا: فوليانت، 2017. –345-ب.؛ قاسيەتتى قازاقستان. 2-توم. –استانا: 2018. –359-ب.
