АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫ

Ескерткіш порталды-күмбезді кесене. Тұрқы төрт бұрышты, үстінде 11 қырлы тұғырға шошақ күмбез орнатылған. Сыртқы көлемі- 9,52 х 9,8 м. Кесененің бастапқы биіктігі 16 м. Өңделмеген кірпіштен қаланып, ішкі жағы балшықпен сыланып, сыртқы жағы күйдірілген кірпішпен өрнектеліп қапталған.

Қабірдегі қалдықтардың Қобыланды батырға тиесілі екенін анықтап, дәлелдеген ҚР Орталық мемлекеттік антропология зертханасының меңгерушісі Оразақ Исмағұлов болып табылады.

«Жәңгірдің заманында Бөкейдің елі көшуді кемітіп, отырықшы бола бастады. Әр рудың белгілі қыстауы, жайлауы болды. Жайлағанда, қыстағанда ел 1806 жылдың шегінен аса алмайтын болды.

Батыс Алашорда үкіметі діни басқармасының төрағасы болған Ахмет Байтұрсынов пен Мұстафа Шоқайдың досы Сағидолла Ізтілеуовпен бірге халық арасында дінді насихаттадың деген айып тағылады.

Нұрпейіс хазірет – белгілі дінбасы, қоғам қайраткері, діни сауаттылығымен қатар араб, парсы тілдерін меңгерген ғұлама ғалым.

Хан моласына қысқаша сипаттама мен деректерді Н.Рычков (1771), ХІХ ғасырда А.И.Левшин, Д.Беркімбаев, т.б. жазып қалдырған.

Төлеубұлақ үңгірінде бұдан 10 мың жыл шамасы бұрын үңгірде тас дәуірінің адамдары мекендеген.

Кесене өзінің сыртқы құрлымының тұтастығымен, алдыңғы беттегі ою-әшекейлердің геометриялық дәлдігімен қызықтырады.

Мешіттің ашылу салтанатында Тама Қосуақ ақсақал шамамен бір жарым сағат бойы бата берген.

Мешіт күмбезінің алғашқы түпнұсқасы мұсылман күмбезі іспеттес күмістен жасалып, үлкен айшығы болған. Саяси қуғын-сүргін жылдары мешіт күмбезі құлатылып, жергілікті сайдың бойында жасырылған деген аңыз деректер кездеседі.